Su kıtlığına karşı yeni dönem: Yağmur ve gri su sistemi olmayan binaya ruhsat yok

Türkiye, artan nüfus, iklim değişikliği ve yanlış su kullanımı nedeniyle hızla su kıtlığı riskiyle karşı karşıya kalıyor. Uzmanlara göre ülke, halihazırda “su stresi yaşayan ülkeler” arasında yer alırken, mevcut eğilimlerin sürmesi halinde 2050 yılına kadar su kıtlığı yaşayan ülkeler sınıfına girebilir.

Kişi başına düşen yıllık kullanılabilir su miktarındaki hızlı düşüş, riskin boyutunu net biçimde ortaya koyuyor. Verilere göre Türkiye’de kişi başına düşen yıllık su miktarı 2000 yılında yaklaşık 1.652 metreküp iken, bu rakam 2023 itibarıyla 1.120–1.313 metreküp seviyelerine kadar geriledi. Bu değerler, Türkiye’nin kritik eşikte bulunduğunu gösteriyor.

Toplam su tüketiminde tarım ilk sırada yer alsa da özellikle büyük şehirlerde konutlardaki kullanım ve israf önemli bir baskı oluşturuyor. Uzmanlar; rezervuar ve tesisat kaçakları, uzun duş süreleri, eski tip beyaz eşyalar, bilinçsiz bahçe sulamaları ve şehir altyapılarındaki kayıpların evsel su tüketimini ciddi ölçüde artırdığına dikkat çekiyor.

UYMAYANA RUHSAT YOK

Türkiye Gazetesi’nden Necmi Çiçekçi’nin haberine göre, su kaynaklarını korumak ve sürdürülebilir şehirleşmeyi teşvik etmek amacıyla Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından hazırlanan Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği, 1 Ocak 2026 itibarıyla yürürlüğe girdi. Yeni düzenleme kapsamında belirli büyüklükteki özel ve kamu binalarında yağmur suyu hasadı ile gri su geri kazanım sistemlerinin kurulması zorunlu hale getirildi. Bu sistemlerin yer almadığı projelere yapı ruhsatı verilmeyecek, inşaatı süren yapılarda ise sistem kurulmadan yapı kullanım izin belgesi (iskan) düzenlenmeyecek.

YAĞMUR SULARI DEPOLANACAK

Düzenlemeye göre; parsel alanı 2 bin metrekare ve üzeri olan tüm yapılar, parsel büyüklüğüne bakılmaksızın çatı alanı 1.000 metrekareyi aşan binalar ile tüm kamu binalarında yağmur suyu hasadı sistemi zorunlu olacak. Çatıdan toplanan yağmur suları filtre edilerek depolanacak ve tuvalet rezervuarları ile bahçe sulamalarında kullanılacak. Böylece şebeke suyuna olan bağımlılığın azaltılması hedefleniyor.

GRİ SU YENİDEN KULLANILACAK

Gri su geri kazanım sistemi ise 200 yatak ve üzeri kapasiteli oteller, toplam inşaat alanı 10 bin metrekareyi aşan AVM’ler ve 30 bin metrekare üzerindeki kamu binalarında uygulanacak. Lavabo, duş ve benzeri alanlardan elde edilen hafif kirli sular arıtılarak rezervuarlarda yeniden kullanılacak. Sistemlerin, bağlı oldukları rezervuarların günlük su ihtiyacının en az yüzde 50’sini karşılayacak kapasitede projelendirilmesi zorunlu olacak.

Yağmur suyu depolama kapasitesi ise ilin yıllık yağış ortalaması ve çatı özelliklerine göre hesaplanan toplanabilir yıllık su miktarının en az yüzde 6’sını karşılayacak şekilde belirlenecek.

GIDA FİYATLARINA KADAR UZANAN ETKİ

Uzmanlar, bu düzenlemenin şehirlerde su verimliliğini artırmaya yönelik önemli bir adım olduğunu vurguluyor. Yağmur suyu hasadı ve gri su geri kazanımı sayesinde şebeke suyuna olan talebin azalması, yeraltı ve yüzey su kaynakları üzerindeki baskının hafiflemesi bekleniyor.

Gerekli önlemler alınmadığı takdirde Türkiye’nin 2030’dan itibaren daha sık ve şiddetli su krizleriyle karşı karşıya kalabileceği belirtiliyor. Büyük şehirlerde mevsimsel su kesintileri, baraj doluluk oranlarında kritik düşüşler ve tarımsal üretimde verim kayıpları öngörülürken; 2040’a kadar uzanabilecek süreçte kronik kuraklık, yer altı sularının tükenmesi ve gıda fiyatlarında ciddi artış riskine dikkat çekiliyor. 2050’ye gelindiğinde ise su kıtlığına bağlı iç göçler ile enerji ve sanayi üretiminde yavaşlama gibi senaryolar gündeme geliyor.