Kilo veremeyenlerin aklına gelmeyen detay: D vitamini eksikliğinin sinsice ilerleyen 5 belirtisi

Diyet yapmasına, porsiyonlarını küçültmesine ve düzenli egzersiz uygulamasına rağmen tartıda istediği sonucu göremeyenler, kilo verememenin nedenlerini araştırıyor. Bu süreçte gündeme gelen başlıklardan biri de D vitamini eksikliği. Kemik sağlığıyla ilişkilendirilse de vücutta farklı işlevleri bulunan D vitamini, metabolizma ve insülin duyarlılığı üzerindeki olası etkileriyle de dikkat çekiyor.

2 Kasım Dünya D Vitamini Günü kapsamında Ekonomim'den Sedef Batı'ya konuşan İç Hastalıkları ve Fonksiyonel Tıp Uzmanı Uzm. Dr. Aytaç Karadağ, D vitamini eksikliği ile kilo kontrolü arasındaki ilişkiye ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Karadağ, kilo verme sürecinde yalnızca kalori hesabına odaklanılmaması gerektiğini belirterek metabolik sağlığın da dikkate alınması gerektiğini söyledi.

D VİTAMİNİ KİLO VERMEYİ ZORLAŞTIRIR MI?

Kilo vermekte zorlanan kişilerin sıklıkla irade eksikliğiyle suçlandığını belirten Karadağ, bazı durumlarda metabolik faktörlerin de süreci etkileyebileceğine dikkat çekti.

Uzun süreli diyetlere rağmen kilo kaybı yaşayamayan, gün içinde halsizlik ve tatlı isteğiyle mücadele eden kişilerde farklı sağlık sorunlarının değerlendirilmesi gerektiğini ifade eden Karadağ, D vitamini eksikliğinin de araştırılması gereken başlıklardan biri olduğunu söyledi.

Uzman, D vitamininin metabolik süreçlerdeki rolüne dikkat çekerek özellikle insülin direnci ve kilo kontrolü arasındaki ilişkinin önemini vurguladı.

D VİTAMİNİNİN VÜCUTTAKİ GÖREVİ NEDİR?

D vitamini yalnızca kemik ve diş sağlığı için gerekli bir vitamin değil. Vücutta hormon benzeri etki gösteren bu vitamin, kalsiyum ve fosforun emilmesinde, kemiklerin korunmasında ve kas fonksiyonlarında görev alıyor.

Karadağ, D vitamininin hücresel süreçler ve metabolizma üzerindeki etkilerine de dikkat çekti. Uzman, insülinin kandaki şekeri hücrelere taşıma görevini yerine getirebilmesi açısından hücrelerin insüline verdiği yanıtın önem taşıdığını belirtti.

D vitamini eksikliğinin insülin direnciyle ilişkili olabileceğini ifade eden Karadağ, bu durumun bazı kişilerde metabolik sorunlarla birlikte görülebileceğini anlattı.

Ancak D vitamini eksikliğinin doğrudan insülin direncine veya kilo artışına neden olduğu kesinleşmiş değil. Bu nedenle kilo veremeyen herkesin sorununun D vitamini eksikliği olduğu düşünülmemeli.

KİLO ALDIKÇA D VİTAMİNİ SEVİYESİ NEDEN DÜŞEBİLİYOR?

Karadağ'ın üzerinde durduğu konulardan biri de vücuttaki yağ dokusu ile D vitamini arasındaki ilişki oldu.

D vitamininin yağda çözünen bir vitamin olduğunu hatırlatan uzman, vücut yağ oranı arttıkça D vitamininin yağ dokusunda dağılımının ve kandaki ölçülen seviyelerinin değişebileceğini belirtti.

Bu durum, obezite ve düşük D vitamini seviyelerinin birlikte görülmesini açıklayan mekanizmalardan biri olarak değerlendiriliyor.

Böylece kilo artışı ile D vitamini düşüklüğü arasında karşılıklı bir ilişki ortaya çıkabiliyor. Ancak bu ilişkinin tek başına kilo vermenin önünde bir engel oluşturduğu söylenemiyor.

D VİTAMİNİ EKSİKLİĞİ İNSÜLİN DİRENCİNİ ARTIRIYOR MU?

D vitamini ile insülin direnci arasındaki bağlantı bilimsel araştırmalarda incelenmeye devam ediyor. Bazı çalışmalarda düşük D vitamini seviyeleri ile insülin direnci ve metabolik sorunlar arasında ilişki saptanırken takviye kullanımının bu sorunları kesin olarak ortadan kaldırdığı gösterilmiş değil.

Karadağ, D vitamini seviyelerinin değerlendirilmesinin metabolik sağlık açısından önemli olduğunu belirterek bu vitaminin vücuttaki diğer sistemlerle birlikte ele alınması gerektiğini ifade etti.

D VİTAMİNİ EKSİKLİĞİ İLE OBEZİTE ARASINDAKİ İLİŞKİ

D vitamini eksikliği ile obezite arasındaki ilişki, yalnızca kilo artışının vitamin seviyesini düşürmesiyle açıklanmıyor. Yağ dokusunun D vitamininin vücuttaki dağılımını etkilemesi de araştırılan mekanizmalar arasında yer alıyor. Ancak bu durum, D vitamini takviyesinin doğrudan zayıflattığı anlamına gelmiyor.

D VİTAMİNİ KAÇ OLMALI? 50-80 NG/ML İDDİASI DOĞRU MU?

D vitamini ölçümünde kullanılan temel test, kandaki 25-hidroksivitamin D (25-OH D) seviyesini belirliyor. Karadağ, röportajında metabolik sağlık ve kilo kontrolü açısından 50-80 ng/mL aralığının önemine dikkat çekti.

Ancak bu aralığın herkes için geçerli, bilimsel olarak kanıtlanmış bir kilo verme hedefi olduğu söylenemez.

ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri (NIH) bünyesindeki Besin Takviyeleri Ofisi'nin değerlendirmesine göre 20 ng/mL ve üzerindeki değerler çoğu kişi için kemik ve genel sağlık açısından yeterli kabul ediliyor. 12 ng/mL'nin altındaki değerler ise eksiklik riskiyle ilişkilendiriliyor. 50 ng/mL üzerindeki seviyelerde olası olumsuz etkiler konusunda dikkatli olunması gerekiyor.

Dolayısıyla D vitamini seviyesini yükseltmek amacıyla kontrolsüz takviye kullanmak doğru bir yaklaşım değil. Kişinin ihtiyacı, sağlık durumu ve test sonuçları birlikte değerlendirilerek belirlenmeli.

D VİTAMİNİ TEK BAŞINA KİLO VERDİRİR Mİ?

D vitamini eksikliğinin giderilmesi genel sağlık açısından önemli olsa da bu vitaminin tek başına zayıflama sağladığına ilişkin güçlü bilimsel kanıt bulunmuyor.

NIH tarafından değerlendirilen araştırmalarda, kalori kısıtlaması olmadan kullanılan D vitamini takviyelerinin vücut ağırlığını veya yağ kütlesini anlamlı biçimde azalttığı gösterilemedi.

2024 yılında yayımlanan Endokrin Derneği klinik uygulama kılavuzunda da sağlıklı yetişkinlerde rutin D vitamini testi ve önerilen günlük miktarın üzerinde gelişigüzel takviye kullanımı desteklenmiyor.

Bu nedenle D vitamini eksikliği tespit edilen kişilerin tedavisi ile kilo verme amacıyla takviye kullanılması birbirinden ayrılmalı.

MAGNEZYUM VE K2 VİTAMİNİ DE GEREKLİ Mİ?

Karadağ, D vitamini metabolizmasında magnezyumun rolüne de dikkat çekti. Magnezyum, D vitamininin metabolizmasında görev alan enzimler için gerekli mineraller arasında bulunuyor.

Uzman, D vitamini, magnezyum ve K2 vitamininin birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirtti. Bununla birlikte her bireyin bu üç takviyeyi birlikte kullanması gerektiğine ilişkin genel bir tıbbi öneri bulunmuyor.

Takviye ihtiyacı; beslenme düzeni, mevcut hastalıklar, kullanılan ilaçlar ve laboratuvar sonuçları dikkate alınarak hekim tarafından belirlenmeli.

GÜNEŞLENMEK D VİTAMİNİ İHTİYACINI KARŞILAR MI?

D vitamininin önemli kaynaklarından biri güneş ışığı. Cilt, güneş ışığındaki UVB ışınlarına maruz kaldığında D vitamini üretmeye başlıyor. Bununla birlikte sentez miktarı mevsime, günün saatine, coğrafi konuma, cilt rengine, yaşa ve güneş koruyucu kullanımına göre değişebiliyor.

Camın arkasından gelen güneş ışığı ise UVB ışınlarının büyük bölümünü geçirmediği için yeterli D vitamini sentezini sağlamıyor.

Dikkat edilmesi gerekenler: D vitamini üretmek amacıyla uzun süre korunmasız güneşlenmek cilt hasarı ve cilt kanseri riskini artırabilir. Güneşten yararlanma konusunda cilt sağlığını korumak ve kişisel riskleri dikkate almak gerekiyor.

D VİTAMİNİ EKSİKLİĞİ BELİRTİLERİ NELER?

D vitamini eksikliği her zaman belirgin şikâyetlere yol açmayabilir. İleri düzey eksikliklerde ise kemik ağrısı, kas güçsüzlüğü ve kemik mineralizasyonunda bozulma görülebilir.

D vitamini eksikliğiyle ilişkilendirilebilen bazı belirtiler şöyle sıralanıyor:

• Kas güçsüzlüğü

• Kemik ağrıları

• Halsizlik ve yorgunluk

• Kas ve kemik hassasiyeti

• İleri eksiklikte kemik sağlığının bozulması

Bu belirtiler farklı sağlık sorunlarında da görülebildiğinden yalnızca şikâyetlere bakarak D vitamini eksikliği tanısı konulamıyor.

‘SU İÇSEM YARIYOR’ DİYENLER NE YAPMALI?

Kilo verme sürecinde uzun süre sonuç alamayan kişilerin yalnızca beslenme miktarına odaklanmaması gerektiğini belirten Karadağ, metabolik sağlığın da değerlendirilmesinin önemine işaret etti.

Kilo kaybının durması; beslenme düzeni, fiziksel aktivite, uyku, hormonal durum, kullanılan ilaçlar ve çeşitli sağlık sorunlarıyla ilişkili olabilir.

Bu nedenle kilo veremeyen kişilerin rastgele vitamin veya mineral takviyesi kullanmak yerine hekim değerlendirmesine başvurması gerekiyor. D vitamini eksikliği saptanırsa uygun tedavi planı oluşturulmalı; kilo kontrolü ise dengeli beslenme, düzenli hareket ve sürdürülebilir yaşam alışkanlıklarıyla desteklenmeli.