Yarım asırlık nükleer denge değişti: ABD ve Rusya için sınır kalktı

ABD ile Rusya’nın stratejik nükleer cephaneliklerini sınırlayan New START Anlaşması’nın 5 Şubat 2026’da sona ermesi, nükleer silah kontrolünde yarım asrı aşan bir dönemi kapattı. Birleşmiş Milletler’e göre iki ülkenin stratejik nükleer cephanelikleri, 1972’den bu yana ilk kez bağlayıcı bir sayısal sınırlamaya tabi değil.

Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, 29 Eylül’de Nükleer Silahların Tamamen Ortadan Kaldırılması Uluslararası Günü kapsamında üst düzey toplantı düzenledi. Toplantıda nükleer silahların azaltılması ve silah kontrol mekanizmalarının mevcut durumu ele alındı.

Gündemin öne çıkan başlıklarından biri, ABD ile Rusya arasındaki son büyük stratejik nükleer silah kontrol anlaşması New START’ın sona ermesi oldu. BM Genel Kurulu Başkanlığı, anlaşmanın yerini alacak yeni bir düzenleme bulunmadığını belirterek 1972’den bu yana ilk kez stratejik nükleer cephanelikler üzerinde bağlayıcı sınır kalmadığını bildirdi.

NEW START DÖNEMİ SONA ERDİ

2010’da imzalanan New START, ABD ile Rusya’nın konuşlandırılmış stratejik nükleer kapasitesine sayısal sınırlar getiriyordu. Anlaşma kapsamında konuşlandırılmış stratejik nükleer savaş başlığı sayısı 1.550 ile sınırlandırılmıştı.

Konuşlandırılmış kıtalararası balistik füzeler, denizaltından fırlatılan balistik füzeler ve nükleer silah taşıyabilen ağır bombardıman uçaklarının toplamı için 700; konuşlandırılmış ve konuşlandırılmamış fırlatıcılar ile ağır bombardıman uçakları için ise 800 sınırı uygulanıyordu.

Anlaşma 2021’de beş yıllığına uzatılmış, bu sürenin ardından 5 Şubat 2026’da sona ermişti. Yerine yeni ve bağlayıcı bir anlaşma yürürlüğe girmedi.

1972’DEN BU YANA İLK KEZ

ABD ile Sovyetler Birliği arasındaki stratejik silahların sınırlandırılmasına yönelik süreç 1970’li yılların başında başlamıştı. Bu süreci daha sonraki yıllarda START ve New START gibi anlaşmalar izledi.

New START’ın sona ermesiyle ABD ve Rusya’nın stratejik nükleer cephanelikleri, 1972’den bu yana ilk kez bağlayıcı bir ikili üst sınır olmadan kaldı. BM Genel Sekreteri António Guterres, anlaşmanın sona erdiği şubat ayında yaptığı açıklamada, iki ülkenin dünya nükleer silah stokunun büyük bölümünü elinde bulundurduğuna işaret etmiş ve yeni bir doğrulanabilir sınırlama sistemi için müzakerelere dönülmesi çağrısında bulunmuştu.

SAYISAL SINIRLARLA BİRLİKTE DENETİM MEKANİZMALARI DA SONA ERDİ

New START yalnızca nükleer silah ve taşıyıcı sistemlerin sayısına sınır getirmiyordu. Anlaşma; veri değişimi, bildirimler ve yerinde denetimler gibi doğrulama mekanizmaları da içeriyordu. Bu sistem, tarafların birbirlerinin stratejik nükleer güçleri hakkında bilgi edinmesine imkan sağlıyordu.

Rusya, 2023’te anlaşmaya katılımını askıya aldığını açıklamasının ardından anlaşma kapsamındaki veri ve bildirimleri ABD’ye iletmeyi bırakmıştı.

New START’ın hukuken sona ermesiyle birlikte artık iki ülkeyi anlaşmanın sayısal tavanlarına uymaya zorlayan bağlayıcı bir düzenleme bulunmuyor.

YENİ ANLAŞMA ÇAĞRISI

BM, nükleer silahların kontrolüne yönelik mevcut yapının zayıflamasının silahlanma yarışı ve yanlış hesaplama risklerini artırabileceği uyarısında bulunuyor. 29 Eylül’deki toplantıda da ABD ve Rusya arasında yeniden bağlayıcı sınırlar oluşturacak bir silah kontrol sistemine ihtiyaç olduğu belirtildi.