İstanbul'daki depremler sonrası flaş araştırma: Keçiler büyük patlamayı 6 saat önce hissetti

İstanbul'da Adalar ve çevresinde son günlerde yoğunlaşan mikrodepremler, olası Marmara depremine ilişkin tartışmaları yeniden gündeme getirirken, bilim dünyasından dikkat çekici bir araştırma da konuşulmaya başlandı.

Boğaziçi Üniversitesi'nden Prof. Dr. Levent Kurnaz, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, hayvanların doğal afetlerden önce sergilediği davranışları inceleyen bir Max Planck araştırmasına dikkat çekti.

Araştırmanın merkezinde ise İtalya'nın Sicilya Adası'ndaki Etna Yanardağı'nın eteklerinde yaşayan keçiler bulunuyor.

KEÇİLERE TAKİP CİHAZI TAKILDI

Max Planck araştırmacısı Martin Wikelski ve ekibi, 2011 yılında Etna'nın kuzey yamaçlarında hayvanların volkanik patlamalar öncesindeki davranışlarını incelemek amacıyla bir çalışma başlattı.

Araştırmacılar, GPS konumunu ve hayvanların hareketlerini ölçebilen özel vericileri keçilere taktı. Çalışmanın ortaya çıkmasında bölgede yıllardır hayvancılık yapan kişilerin gözlemleri de etkili oldu.

Yerel çobanların, yaklaşan doğal olaylar öncesinde keçilerin alışılmadık davranışlar sergilediğini söylemesi üzerine araştırmacılar özellikle bu hayvanlara odaklandı.

4 OCAK 2012'DE DİKKAT ÇEKEN HAREKETLİLİK

Araştırmanın en çarpıcı sonuçlarından biri 4 Ocak 2012'de elde edildi.

Takip cihazlarından alınan verilere göre keçiler, büyük bir volkanik patlamadan saatler önce normalden belirgin biçimde daha hareketli hale geldi. Hayvanların aynı zaman diliminde huzursuzlaşması araştırmacıların dikkatini çekti.

Etna'da güçlü patlama ise aynı gün yaklaşık 22.20'de başladı. Araştırmacılar, keçilerdeki olağandışı hareketliliğin patlamadan yaklaşık 6 saat önce ortaya çıktığını belirledi.

Patlamada lav ve kül atmosfere yayıldı. Kül sütununun 7 kilometreden fazla yükseldiği kaydedildi.

27 VOLKANİK OLAY İNCELENDİ

Bilim insanları tek bir patlamadan yola çıkarak sonuç çıkarmadı. Araştırma yaklaşık iki yıl sürdürüldü ve bu süreçte 27 volkanik olay incelendi.

Çalışmaya toplam 17 keçi ve 4 koyun dahil edildi. Veriler, büyük patlamalardan önce hayvanların hareketlerinde belirgin artış yaşandığını gösterdi. Keçilerin koştuğu, alışılmadık biçimde hareket ettiği veya mümkün olduğunda ağaç ve çalıların altına saklandığı gözlendi.

Araştırmacılar, 7 büyük paroksismal patlamanın tamamını hayvanların hareket verilerindeki değişikliklerden geriye dönük olarak ayırt edebildi. Küçük patlamalarda ise aynı ölçüde belirgin bir davranış değişikliği görülmedi.

“DÖRT AYAKLI ERKEN UYARI SİSTEMİ”

Prof. Dr. Levent Kurnaz da araştırmayı aktarırken hayvanların davranışlarını adeta doğal bir erken uyarı sistemi olarak değerlendirdi.

Ancak araştırmacılar, bu yöntemin henüz tek başına güvenilir bir afet tahmin sistemi olarak kullanılabileceği sonucuna varmıyor. Max Planck kaynaklarında da daha fazla olay, daha fazla hayvan ve farklı türler üzerinde çalışma yapılması gerektiği vurgulanıyor.

KEÇİLER PATLAMAYI NASIL HİSSEDİYOR?

Araştırmanın en büyük gizemlerinden biri ise hayvanların yaklaşan volkanik faaliyeti nasıl algıladığı.

Bilim insanları bu konuda henüz kesin bir mekanizma ortaya koymuş değil. Olasılıklar arasında yükselen magmadan açığa çıkan gazların hayvanlar tarafından insanlardan daha düşük yoğunluklarda algılanması bulunuyor. Bunun yanında sıcaklık, nem, titreşim veya çevredeki diğer değişikliklerin de etkili olabileceği değerlendiriliyor.

Martin Wikelski ve ekibinin çalışmalarında, hayvanların büyük volkanik patlamalar öncesinde olağandışı hareketler sergilediğine dair bulgular dikkat çekiyor. Ancak bu davranışın arkasındaki biyolojik mekanizmanın kesin olarak açıklanabilmesi için daha fazla araştırmaya ihtiyaç bulunuyor.

PEKİ BU ARAŞTIRMA İSTANBUL DEPREMİ İÇİN NE ANLAMA GELİYOR?

Etna'daki araştırma, hayvan davranışları ile doğal afetler arasındaki olası ilişkiye dair dikkat çekici bilimsel veriler sunuyor. Ancak volkanik patlamalara ilişkin bu bulguların İstanbul'daki deprem riskine doğrudan uyarlanması mümkün değil.

Depremler açısından da hayvan davranışlarının olası bir erken uyarı göstergesi olup olmadığı araştırılıyor. Max Planck araştırmacılarının İtalya'daki çiftlik hayvanları üzerinde yaptığı ayrı bir çalışmada, bazı hayvanların depremlerden önce olağandışı hareketlilik gösterdiğine ilişkin veriler elde edildi. Araştırmacılar bununla birlikte davranış değişikliklerinin nesnel ve istatistiksel ölçütlerle değerlendirilmesi gerektiğini vurguluyor.

Dolayısıyla Etna'daki keçilerle ilgili araştırma, İstanbul'da yaşanan mikrodepremlerin büyük bir depremin habercisi olduğunu gösteren bir kanıt niteliğinde değil. Çalışma daha çok, hayvanların doğal afetler öncesindeki davranışlarının bilimsel yöntemlerle izlenip izlenemeyeceğine ilişkin araştırmaların geldiği noktayı ortaya koyuyor.