Elektrik kesilse bile çalışıyor! Depreme karşı geliştirilen sistem test ediliyor

Birleşik Arap Emirlikleri'nde geliştirilen yeni bir mekanik sistem, deprem sırasında yapıların maruz kaldığı titreşimleri azaltmayı amaçlıyor. Bina ve köprülerde kullanılabilecek sistem, herhangi bir elektrik kaynağına, sensöre veya elektronik düzeneğe ihtiyaç duymadan çalışmasıyla öne çıkıyor.

Sharjah Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü Profesörü Moussa Leblouba tarafından geliştirilen sistemin ABD patenti Aralık 2025'te alındı. Üniversite ise buluşu 4 Mart 2026'da kamuoyuna duyurdu.

ÇELİK KÜRELER TİTREŞİM ENERJİSİNİ ISIYA DÖNÜŞTÜRÜYOR

Sistemin temelinde içi çelik kürelerle doldurulmuş bir silindir bulunuyor. Silindirin içerisinde, iki yana uzanan kısa çubuklara sahip bir mil yer alıyor. Bu mil, korunması hedeflenen yapıya bağlanıyor.

Deprem sırasında yapı hareket ettiğinde mil de silindirin içerisinde ileri ve geri hareket ediyor. Mil üzerindeki çubuklar bu hareket sırasında çelik küreleri itiyor.

Çubuklar ile küreler arasında oluşan sürtünme, titreşim enerjisinin bir bölümünü ısıya dönüştürüyor. Böylece yapının maruz kaldığı titreşimlerin azaltılması hedefleniyor.

ELEKTRİK, SENSÖR VE HİDROLİK SİSTEM GEREKTİRMİYOR

Mekanik sistemin öne çıkan özelliklerinden biri, çalışmak için herhangi bir enerji kaynağına ihtiyaç duymaması.

Cihazda elektrikli sensörler, elektronik kontrol sistemleri veya hidrolik sıvılar bulunmuyor. Bu özelliğin, deprem sırasında yaşanabilecek elektrik kesintilerinden etkilenmeden çalışabilmesi açısından avantaj sağlayabileceği belirtiliyor.

Sistemin silindir, mil, çubuk ve çelik kürelerden oluşan parçalarının ayrı ayrı sökülüp değiştirilebildiği aktarılıyor. Ayrıca çelik küre ve çubukların sayısı, boyutu ve yerleşimi yapının özelliklerine göre değiştirilebiliyor.

MEVCUT YAPILARA DA UYGULANABİLECEK

Geliştirilen mekanizmanın yalnızca yeni inşa edilecek yapılarda değil, mevcut binalara da kurulabilmesi hedefleniyor.

Araştırmacılara göre sistemin kullanım alanı binalar ve köprülerle sınırlı olmayabilir. Kuleler, elektrik ve iletişim tesisleri, araçlar ve hassas bilimsel ekipmanlar da potansiyel kullanım alanları arasında gösteriliyor.

İLK LABORATUVAR TESTLERİNDEN YÜZDE 14'LÜK SONUÇ

Sistemin laboratuvar ortamındaki ilk deneylerinde yaklaşık yüzde 14 etkin sönümleme oranına ulaştığı belirtildi.

Ancak bu oran, cihazın deprem enerjisinin yüzde 14'ünü doğrudan emdiği anlamına gelmiyor. Söz konusu değer, sistemin yapıya sağladığı sönümleme kapasitesini ifade ediyor.

Testlerde 1 ila 5 milimetre arasındaki yer değiştirmeler incelenirken, ortalama etkin rijitlik yaklaşık 5 kilonewton/milimetre olarak ölçüldü.

SIRADA SARSMA MASASI TESTLERİ VAR

Şimdiye kadar elde edilen sonuçların laboratuvar prototipine ait olduğu belirtiliyor. Araştırma ekibi, sistemin gerçek deprem koşullarına daha yakın şekilde değerlendirilmesi için bir sonraki aşamada sarsma masası testleri gerçekleştirecek.

Ölçekli yapı modelleri üzerinde yapılacak deneylerde mekanizmanın farklı deprem yükleri altındaki performansı incelenecek.

Araştırmacılar ayrıca çubukların sayısı ve konumu ile çelik kürelerin boyutu ve malzemesinde değişiklikler yaparak farklı tasarımları test edecek.