Akaryakıtta eşel mobil sistemi nedir? Benzin ve motorin fiyatları nasıl etkilenecek

Eşel mobil sistemi, akaryakıt fiyatlarındaki artışın tüketiciye doğrudan yansımasını engellemek amacıyla uygulanan bir vergi düzenleme mekanizmasıdır. Sistem, petrol fiyatları yükseldiğinde Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) üzerinden yapılan indirimlerle fiyat artışının bir bölümünü dengelemeyi amaçlar.

Kökeni Fransızca “échelle mobile” ifadesine dayanan kavram, Türkçede “hareketli ölçek” anlamına geliyor. Ekonomide ise vergi veya fiyatların belirli koşullara göre otomatik olarak ayarlanmasını ifade ediyor.

Türkiye’de uygulanan modelde akaryakıt fiyatları yükseldiğinde ÖTV azaltılarak fiyat artışının büyük kısmı vergiden karşılanıyor. Böylece pompa fiyatındaki artış sınırlı tutuluyor.

Hürmüz Boğazı'ndan geçişe yüzde 95 zam: Sigortalar çekildi fiyatlar tırmanıyor

EŞEL MOBİL SİSTEMİ NEDEN UYGULANIYOR?

Ortadoğu’da tırmanan gerilim ve Brent petrol fiyatlarındaki artış akaryakıt maliyetlerini doğrudan etkiliyor. Petrol fiyatlarının kısa sürede yaklaşık 10 dolar yükselmesi, Türkiye’de benzine ve motorine yüksek zam ihtimalini gündeme getirdi.

Akaryakıt fiyatlarındaki sert artışların enflasyonu tetikleme riski nedeniyle ekonomi yönetimi yeniden eşel mobil sistemini devreye aldı. Amaç, enerji maliyetlerindeki artışın iç piyasaya daha sınırlı yansımasını sağlamak.

EŞEL MOBİL SİSTEMİ NASIL ÇALIŞIYOR?

Yeni uygulamada 2 Mart tarihi referans alınıyor. Bu tarihten sonra petrol ürünlerinin fiyatı artarsa sistem şu şekilde devreye giriyor:

• Fiyat artışının en fazla yüzde 75’i kadar ÖTV indirimi yapılabilecek.
• Böylece artışın büyük bölümü vergiden karşılanacak.
• Geriye kalan kısmı ise pompa fiyatına yansıyacak.

Bu kapsamda yapılabilecek azami ÖTV indirimleri şöyle:

Benzin: litre başına 14,8277 TL

Motorin: litre başına 13,9006 TL

LPG: kilogram başına 11,3830 TL

Akaryakıt fiyatlarında eşel mobil sistemine geçildi: Resmi Gazete'de yayımlandı

FİYATLAR DÜŞERSE NE OLACAK?

Sistem yalnızca fiyat artışlarında değil, düşüşlerde de devreye giriyor.

Petrol fiyatları düşerse:

Fiyat düşüşünün en fazla yüzde 75’i kadar ÖTV artırılabilecek.

ÖTV hiçbir durumda 2 Mart’ta geçerli olan vergi seviyesini aşamayacak.

Bu mekanizma sayesinde akaryakıt fiyatlarında ani yükseliş veya düşüşlerin dengelenmesi hedefleniyor.

ZAMLARIN POMPAYA YANSIMASI NASIL OLACAK?

Sistemin işleyişini basit bir örnekle açıklamak mümkün:

• Akaryakıt fiyatının 10 lira arttığını varsayalım.
• Bu artışın 7,5 lirası ÖTV indirimiyle karşılanacak.
• Geriye kalan 2,5 lira ise pompa fiyatına yansıyacak.

Bu nedenle eşel mobil sistemi, petrol fiyatlarındaki sert artışların tüketiciye tam olarak yansımasını engelleyen bir tampon mekanizma olarak değerlendiriliyor.