İsrail'de askerlik krizi derinleşiyor: Haredilere muafiyet kararı orduyu karıştırdı

İsrail'de zorunlu askerlik sistemi yeniden siyasi tartışmaların merkezine oturdu. Knesset'te kabul edilen yeni düzenlemelerle, askerlik çağrısına uymayan ultra-Ortodoks Yahudilere yönelik gözaltı ve yargı işlemleri geçici olarak durdurulurken, Tevrat eğitimi de devletin "kurucu ve temel değerlerinden biri" olarak tanımlandı. Kararların, Başbakan Binyamin Netanyahu'nun ekim ayında yapılması planlanan seçimler öncesinde dini partilerin desteğini korumayı amaçladığı değerlendiriliyor.

Knesset'te 58'e karşı 54 oyla kabul edilen ilk düzenleme, askerlik çağrısına uymayan Haredilere yönelik gözaltı ve cezai işlemleri askıya aldı. Böylece ultra-Ortodoks erkeklerin orduya alınması en az birkaç ay boyunca büyük ölçüde durdurulmuş oldu.

İkinci düzenlemeyle ise Tevrat'ın öğrenilmesi ve dini eğitimin sürdürülmesi, İsrail devletinin temel değerleri arasında gösterildi. Uzmanlar, bu değişikliğin hükümete gelecekte askerlik muafiyetlerini hukuki zeminde savunma imkânı sağlayabileceğini belirtiyor.

NETANYAHU'DAN SEÇİM ÖNCESİ DİNİ PARTİLERE MESAJ

Siyasi gözlemcilere göre düzenlemeler, 27 Ekim'de yapılması planlanan genel seçimler öncesinde Netanyahu'nun koalisyon ortakları olan ultra-Ortodoks partilere verdiği önemli bir taviz niteliği taşıyor.

İsrail Demokrasi Enstitüsü'nden Shlomit Ravitsky Tur-Paz, Netanyahu'nun seçim sonrasında Haredi partilerin yalnızca kendi liderliğinde kurulacak bir koalisyona destek vermesini hedeflediğini ifade etti.

ORDUDA PERSONEL AÇIĞI ENDİŞESİ

Kararlar, İsrail ordusunun Gazze, Lübnan ve İran'daki operasyonlar nedeniyle ciddi personel ve yedek asker ihtiyacı yaşadığı bir dönemde alındı.

Knesset verilerine göre her yıl yaklaşık 13 bin ultra-Ortodoks erkek askerlik çağına ulaşıyor. Ancak bunların yüzde 10'undan daha azı silah altına alınıyor.

İsrail Genelkurmay Başkanı Eyal Zamir, Başbakan Netanyahu ve Savunma Bakanı Israel Katz'a gönderdiği mektupta düzenlemelerin ordunun ihtiyaçlarıyla "açık ve tartışmasız biçimde çeliştiğini" belirtti. Zamir, savaş yükünü taşıyan askerler açısından bu uygulamanın kabul edilemez olduğunu vurguladı.

YÜKSEK MAHKEME MUAFİYETLERİ HUKUKA AYKIRI BULMUŞTU

Ultra-Ortodoks Yahudilere tanınan askerlik muafiyetleri, İsrail'in kuruluş yıllarında sınırlı sayıdaki din öğrencisini kapsayacak şekilde uygulanmaya başlamıştı. Ancak kapsamın zamanla genişlemesi tartışmaları beraberinde getirdi.

İsrail Yüksek Mahkemesi, Haziran 2024'te aldığı kararla din okullarındaki öğrencilerin de zorunlu askerlik hizmetine tabi tutulması gerektiğine hükmetmişti. Yeni düzenlemelerin ise bu kararın etkisini azaltmayı amaçladığı değerlendiriliyor.

MUHALEFETTEN SERT TEPKİ

Muhalefet lideri Yair Lapid, düzenlemeleri sert sözlerle eleştirerek, kararın savaşan askerlere büyük bir saygısızlık olduğunu söyledi.

Tasarıyı hazırlayan ultra-Ortodoks milletvekili Moshe Gafni ise Tevrat eğitiminin binlerce yıldır Yahudi halkını ayakta tuttuğunu savunarak düzenlemenin İsrail'in temel değerlerini güçlendireceğini ileri sürdü.