Türkiye’yi bekleyen büyük risk: Asıl tehlike kış değil, sonbahar

İzmir Bakırçay Üniversitesi Coğrafya Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Şermin Tağıl, Akdeniz’deki yüksek deniz yüzeyi sıcaklıklarının iklim sistemi ve Türkiye’nin önümüzdeki aylardaki hava koşulları üzerindeki olası etkilerini değerlendirdi.

Deniz yüzeyi sıcaklığının atmosfer ile deniz arasındaki ısı ve nem alışverişini belirleyen kritik değişkenlerden biri olduğunu belirten Tağıl, Akdeniz’deki tablonun yalnızca yüksek hava sıcaklıklarıyla değerlendirilmemesi gerektiğini söyledi. Tağıl, “Asıl önemli olan, denizin olağanüstü miktarda ısı depolamış olması. Denizde biriken bu enerji, atmosferi besleyen temel kaynaklardan biri.” ifadelerini kullandı.

AKDENİZ’DE SICAKLIK 28,4 DERECEYE ULAŞTI

2026’nın ilk yarısında Akdeniz genelinde deniz yüzeyi sıcaklıklarının uzun yıllar ortalamasının oldukça üzerinde seyrettiğini belirten Tağıl, “Akdeniz'in ortalama deniz yüzeyi sıcaklığı yaklaşık 28,4 dereceye ulaştı. Bu değer uzun dönem ortalamasının yaklaşık 2 derece üzerinde. Özellikle Doğu Akdeniz'de tarihi seviyelere yaklaşan sıcaklıklar dikkati çekiyor. Doğu Karadeniz'de de deniz yüzeyi sıcaklıkları mevsim normallerinin yaklaşık 1 ila 2 derece üzerinde seyrediyor. Bu durum önümüzdeki günlerde hem Akdeniz hem de Karadeniz'de görülebilecek kuvvetli yağış ve fırtınalar için ilave enerji ve nem kaynağı oluşturuyor.” dedi.

AKDENİZ’DE REKOR SICAKLIKLAR

Akdeniz’deki olağanüstü sıcaklıkların yalnızca bu yıla özgü olmadığını belirten Tağıl, son yıllarda denizel sıcak hava dalgalarının hem daha sık hem de daha uzun süre etkili olduğunu söyledi.

2023 yılından bu yana okyanuslar ve Akdeniz’de deniz yüzeyi sıcaklıklarının sürekli rekor seviyelerde seyrettiğini belirten Tağıl, “Özellikle bu yıl temmuz ve ağustosun ilk yarısında Akdeniz tarihinde görülmemiş sıcaklıklara ulaştı. Bu tablo, denizin geçmiş yıllardan biriktirdiği ısının üzerine yeni ısı eklenmeye devam ettiğini gösteriyor.” ifadelerini kullandı.

GÜÇLÜ EL NİNO İHTİMALİ

Pasifik Okyanusu’nda gelişmesi beklenen güçlü El Nino’nun küresel iklim açısından önemli bir sinyal olduğunu belirten Tağıl, ekvatoral Pasifik’te büyük bir sıcak su kütlesinin biriktiğini ifade etti.

Tağıl, “Ekvatoral Pasifik'te büyük bir sıcak su kütlesi birikiyor. Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi (NOAA) de yıl sonuna kadar çok güçlü bir El Nino gelişme olasılığını yaklaşık yüzde 80 olarak değerlendiriyor. Ancak Akdeniz'deki olağanüstü sıcaklıkları doğrudan El Nino'ya bağlamak doğru olmaz. Akdeniz'in uzun vadeli ısınmasının temel nedeni küresel iklim değişikliği. El Nino ise bunun üzerine eklenen önemli bir iklim sinyali.” değerlendirmesinde bulundu.

Çok güçlü bir El Nino’nun kutup girdabını etkileyebilecek atmosferik süreçleri destekleyebileceğini belirten Tağıl, “Bu durum kış aylarında kuzey enlemlerinden gelen hava akımlarının daha etkili olmasına katkı sağlayabilir. Ancak bunu doğrudan 'Türkiye çok karlı bir kış yaşayacak' şeklinde yorumlamak bilimsel olarak doğru değil. Atmosfer çok değişken bir sistem. Bununla birlikte bazı iklim projeksiyonları kutup girdabının parçalanma olasılığının artabileceğine işaret ediyor.” ifadelerini kullandı.

ASIL RİSK SONBAHARDA

Yaz boyunca Akdeniz’de depolanan olağanüstü ısının sonbahar açısından erken uyarı niteliğinde olduğunu belirten Tağıl, yüksek deniz sıcaklıklarının kıyı bölgelerinde gecelerin daha sıcak geçmesine, tropikal gece sayısının artmasına ve sıcak hava dalgalarının etkisinin uzamasına katkı sağlayabileceğini söyledi.

Asıl riskin sonbaharda ortaya çıkabileceğini vurgulayan Tağıl, “Eğer bu yüksek deniz sıcaklıkları sonbahara taşınır ve uygun atmosferik koşullarla birleşirse, şiddetli sağanakları, aşırı yağışları, ani sel ve taşkınları ile kuvvetli fırtınaları besleyebilecek ilave enerji ve nem sağlayabilir. Özellikle ekim ve kasım aylarında bu risk daha belirgin hale gelebilir.” dedi.

MEDİCANE İHTİMALİ DE GÜNDEMDE

Akdeniz’de zaman zaman görülen ve bazı özellikleri tropikal siklonlara benzeyen “medicane” sistemlerinin oluşumunda deniz sıcaklığının önemli bir faktör olduğunu belirten Tağıl, ancak yüksek deniz sıcaklığının tek başına bu tür bir sistemin oluşması için yeterli olmadığını belirtti.

Tağıl, “Deniz sıcak diye mutlaka medicane oluşacak demek doğru değildir. Bunun gerçekleşebilmesi için uygun alçak basınç sistemi, atmosferik kararsızlık, yeterli nem ve uygun rüzgar koşullarının aynı anda oluşması gerekir. Ancak olağanüstü sıcak bir deniz, bu koşullar oluştuğunda sistemin gelişmesi için önemli bir enerji kaynağı sağlayabilir. 2023 yılında yaşanan süreç, bunun dikkati çekici örneklerinden biriydi.” ifadelerini kullandı.