Ezber bozan araştırma: Ne kadar yaşayacağınızın yüzde 50’si genlerinizde saklı

Yıllardır bize söylenen "Genetik kader değildir, her şey yaşam tarzınıza bağlı" mottosu, bilim dünyasından gelen yeni verilerle ciddi bir darbe aldı. Danimarka, İsveç ve ABD verilerine dayanan kapsamlı bir araştırma, yaşam süremizin dış etkenlerden ziyade, anne ve babamızdan aldığımız mirasa, yani genlerimize bağlı olduğunu kanıtladı.

Bugüne kadar yapılan çalışmalarda genlerin yaşam süresi üzerindeki etkisi %10 ila %25 arasında tahmin ediliyordu. Ancak yeni hesaplamalar bu oranı %50'nin üzerine taşıdı. Danimarkalı yaşlanma araştırmacısı Morten Scheibye-Knudsen, bu sonucu "Gerçek dünyaya hoş geldiniz" diyerek yorumluyor: "Son dönemde yaşam beklentimizin tamamen kendi elimizde olduğuna, sebze yiyip yoga yaparak her şeyi çözebileceğimize fazlasıyla inanmıştık. Ancak gerçek şu ki: Ne kadar yaşadığımız, ebeveynlerimizin ne kadar yaşadığına sıkı sıkıya bağlı."

Eski araştırmalar, genetik olarak benzer kardeşleri incelerken; kaza, savaş veya salgın hastalık gibi genlerle ilgisi olmayan ölümleri denkleme dahil ediyordu. Bu da genetiğin etkisinin düşük görünmesine yol açıyordu. Yeni çalışmada matematiksel modellerle bu "gürültü" temizlendi. Sonuç olarak, dış etkenler aradan çekildiğinde geriye saf genetik mirasın belirleyiciliği kaldı.

Araştırmanın arka planında ise güncel ve acı bir olay yatıyor. Çalışmanın yazarlarından Ben Shenhar'ın İsrail'in Rehovot kentindeki laboratuvarı, Haziran 2025'te bir İran füzesiyle vurularak yıkıldı. Shenhar, aylarca çalışamadıkları bu süreci, araştırmalarının temel tezi olan "dışsal ölümcüllük" kavramının canlı ve acı bir kanıtı olarak nitelendirdi.