Saat 53 yıl sonra duruyor: Artık saniye tarihe karışıyor

Uluslararası Ağırlıklar ve Ölçüler Bürosu’na üye 69 ülke, artık saniyenin kaldırılmasını öngören kararı oylamaya hazırlanıyor. Teklif kabul edilirse yeni düzenlemenin Mayıs 2027'de yürürlüğe girmesi planlanıyor. Süreç başlangıçta 2035'e kadar kademeli olarak tamamlanacak şekilde tasarlanmıştı, ancak dijital altyapılardaki risklerin artması nedeniyle takvim öne çekildi. Yeni modelde atom zamanının astronomik zamandan giderek uzaklaşmasına izin verilecek ve resmi zaman ölçümü Dünya’nın dönüşünden bağımsız hale gelecek.

DİJİTAL SİSTEMLERİ ZORLAYAN EK SANİYELER

Gözlemevlerinin ölçtüğü astronomik zaman ile atom saatlerine dayanan Eşgüdümlü Evrensel Zaman arasındaki farkı kapatmak için 1972'den bu yana saatlere toplam 27 kez artık saniye eklendi. Düzensiz aralıklarla yapılan ve yalnızca altı ay önceden duyurulan bu müdahaleler, hassas çalışan dijital sistemlerde küresel ölçekte sorunlara yol açtı.

2012'de eklenen artık saniye, büyük sosyal medya platformlarını ve uçak rezervasyon sistemlerini kilitlemişti. 2016 sonunda yapılan son uygulamada ise bazı bulut hizmet sağlayıcılarında kısa süreli kesintiler yaşanmıştı. GPS ve modern navigasyon sistemlerinin yaygınlaşmasıyla astronomik zamana duyulan bağımlılık azalırken, teknoloji şirketleri de sistem güvenliğini tehdit eden bu uygulamanın kaldırılması için uzun süredir çağrıda bulunuyordu.

DAHA ÖNCE DENENMEMİŞ RİSK

Sürecin hızlanmasındaki en önemli etken, “negatif artık saniye” ihtimali oldu. Dünya, Ay’ın çekim etkisi, gezegenin çekirdeğindeki hareketler ve iklim değişikliğine bağlı buzul erimeleri gibi nedenlerle sabit bir hızla dönmüyor. Gezegenin dönüş hızı uzun vadede yavaşlama eğiliminde olsa da son dönemde kısa süreli bir hızlanma gözleniyor.

Bu durum, önümüzdeki dönemde saatlere saniye eklemek yerine tarihte ilk kez saatlerden bir saniye çıkarılmasını gerekli kılabilir. Yetkililer, dijital sistemlerin böyle bir saniye çıkarma işlemine hazır olmadığını belirterek olası karışıklıkların önüne geçmek için kararın hızlandırıldığını açıkladı.

GELECEK NESİLLERE BIRAKILAN KARAR

Alınacak kararla birlikte atom zamanı ile Dünya’nın dönüşü arasındaki farkın zamanla açılmasına izin verilecek. İki sistem arasındaki farkın bir saate ulaşmasının ise 3 bin yıldan uzun süreceği hesaplanıyor. Öneriye göre o gün geldiğinde, bir defaya mahsus “artık saat” uygulamasına geçilip geçilmeyeceğine gelecek nesiller karar verecek. Böylece günümüzün hassas dijital altyapıları korunurken, zaman ölçümü tamamen atomik hassasiyete bırakılmış olacak.