Kaza tarihi keşfe dönüştü: Antarktika’da kaybolan robot geri döndü

Avustralya ulusal bilim ajansı CSIRO’nun Antarktika’daki Totten Buzulu çevresinde yürüttüğü bilimsel çalışma beklenmedik bir gelişmeyle sonuçlandı. Bölgedeki okyanus koşullarını ve buzulların erime sürecini incelemek üzere gönderilen bir okyanus şamandırası, güçlü akıntılar nedeniyle rotasından saptı ve bilim insanlarının erişmesi son derece zor olan bir bölgeye sürüklendi.

Tuzluluk ve sıcaklık sensörleriyle donatılan robotun, belirli aralıklarla su yüzeyine çıkarak topladığı verileri uydu üzerinden iletmesi planlanıyordu. Ancak şamandıra, Denman Buzulu’nun altına kadar sürüklendi ve uzun süre yüzeye çıkamadı. Araştırma ekibi, cihazın tamamen kaybolduğunu düşünürken robot tam 9 ay sonra yeniden sinyal verdi.

ZOR ULAŞILAN BÖLGEDEN EŞSİZ ÖLÇÜMLER

BGR’de yer alan bilgilere göre, robot Denman Buzulu ve Shackleton Buz Sahanlığı’nın altından geçerek görevini sürdürdü. Yüzeye çıkamasa da deniz tabanından buz sahanlığının tabanına kadar olan suyun tuzluluk ve sıcaklık değerlerini ölçmeye devam etti. Her yüzeye çıkma denemesinde buz sahanlığına çarpan şamandıra, bu sayede buzun kalınlığına ilişkin dolaylı ölçümler de yapabildi.

Araştırmacılar, elde edilen buz kalınlığı verilerini uydu görüntüleriyle karşılaştırarak robotun izlediği rotayı büyük ölçüde yeniden oluşturdu. Böylece hangi sıcaklık ve tuzluluk ölçümlerinin hangi noktadan alındığı netleşti. Robot, görevi süresince toplam 195 ayrı veri profili topladı.

DENİZ SEVİYESİ İÇİN KRİTİK UYARI

Analiz edilen veriler, Shackleton Buz Sahanlığı’nın henüz ılık okyanus suları nedeniyle ciddi bir erime tehdidi altında olmadığını gösterdi. Ancak Denman Buzulu’nun altında, erimeyi tetikleyen görece sıcak suların bulunduğu tespit edildi. Bilim insanlarına göre yalnızca Denman Buzulu’nun tamamen erimesi, küresel deniz seviyelerinin yaklaşık 1,5 metre yükselmesine yol açabilir.

Uzmanlar, iklim değişikliği nedeniyle bazı süreçlerde geri dönüşsüz bir eşiğe yaklaşılmış olabileceğine dikkat çekerek, özellikle bu tür riskli bölgelerin erken tespit edilmesinin büyük önem taşıdığını vurguluyor. ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi’nin (NOAA) gelecekte sular altında kalabilecek kıyı bölgelerini gösteren haritalar hazırlaması da bu riskin boyutunu gözler önüne seriyor.

BİLİMSEL “KAZA” BÜYÜK FIRSATA DÖNÜŞTÜ

CSIRO ekibi için bu beklenmedik olay, önemli bir bilimsel kazanıma dönüştü. Okyanus şamandırası, daha önce hiç ölçüm yapılmamış bir Doğu Antarktika buz sahanlığı altında veri toplayarak bölgede gerçekleştirilen ilk oşinografik ölçüm hattını oluşturdu. Bu sayede Denman Buzulu ve çevresindeki riskler daha net bir şekilde ortaya konuldu.

Araştırmacılar, robotun buzun altında uzun süre çalışabilmiş olmasından cesaret alarak, gelecekte benzer şamandıraları daha uzak ve zorlu bölgelere göndermeyi planlıyor. Bu tür çalışmaların, buzul erimesini izlemek ve deniz seviyesindeki yükselişe dair daha isabetli tahminler yapmak açısından kritik rol oynayacağı belirtiliyor.

Elde edilen veriler, Aralık 2025’te Science Advances dergisinde “Circulation and ocean–ice shelf interaction beneath the Denman and Shackleton Ice Shelves” başlığıyla bilim dünyasıyla paylaşıldı.