Yeni pandemi riski haritalandı: Küresel uyarı geldi

Dünya, Covid-19’un yıkıcı etkilerini henüz geride bırakmaya çalışırken bilim dünyasından yeni ve dikkat çekici bir uyarı geldi. ABD’li araştırmacıların yürüttüğü kapsamlı bir çalışma, gelecekte küresel bir salgına yol açma potansiyeli taşıyan hayvan türlerini ve riskin yoğunlaştığı bölgeleri bilimsel verilerle ortaya koydu.

Communications Biology dergisinde yayımlanan araştırmada, dünya genelinde yaklaşık 900 memeli türüne ait veriler analiz edildi. Çalışma kapsamında geliştirilen “viral salgın potansiyeli” skoru; virüslerin ölümcüllüğü, yayılma kapasitesi ve neden oldukları toplam can kaybı gibi kriterleri tek bir ölçütte birleştirerek olası yeni pandemi kaynaklarını belirlemeyi amaçladı.

RİSK BELİRLİ YARASALARLA SINIRLI

Araştırmanın bulguları, yaygın kanının aksine yarasaların tamamının yüksek risk taşımadığını gösterdi. Salgınlara yol açan tehlikeli virüslerin, yarasaların yalnızca belirli soy ve ailelerinde yoğunlaştığı tespit edildi. Oklahoma Üniversitesi’nden doktora araştırmacısı Caroline Cummings liderliğinde yürütülen çalışma, özellikle bazı böcekçil ve nalburunlu yarasa ailelerinin daha yakından izlenmesi gerektiğini ortaya koydu.

Cummings, “Tehlikenin tüm yarasalara genellenemeyeceğini, riskin yalnızca sınırlı gruplarda kümelendiğini net biçimde gördük” değerlendirmesinde bulundu.

İNSAN FAALİYETLERİ RİSK HARİTASINI ŞEKİLLENDİRİYOR

Araştırmacılar, yüksek riskli yarasa türlerinin yaşam alanlarını insan etkisinin yoğun olduğu bölgelerle eşleştirdi. Bu analiz, Orta Amerika, Güney Amerika’nın kıyı kesimleri, Ekvatoral Afrika ve Güneydoğu Asya’yı potansiyel salgın sıcak noktaları olarak öne çıkardı.

Ormansızlaşma, tarım alanlarının genişlemesi ve yerleşimlerin doğal alanlara doğru yayılması gibi insan kaynaklı değişimler, yarasalarla insan temasını artırıyor. Bilimsel veriler, habitat kaybı ve gıda kıtlığı gibi stres faktörlerinin virüslerin hayvanlardan insanlara sıçrama riskini yükselttiğini gösteriyor.

YANLIŞ MÜDAHALELER RİSKİ ARTIRABİLİR

Çalışmada ayrıca, yarasaların korku nedeniyle yok edilmesinin ters etki yaratabileceği uyarısı yapıldı. Barınma alanlarının bozulmasının, virüslerin dolaşımını hızlandırabileceği belirtilirken, doğal habitatların korunmasının hem yarasaların bağışıklık dengesini desteklediği hem de stres kaynaklı virüs yayılımını azalttığı belirtti.

Araştırmacılar, tüm türleri kapsayan geniş taramalar yerine, yüksek riskli yarasa ailelerine odaklanan hedefli gözetim stratejilerinin daha etkili olacağı görüşünde. Bu yaklaşımın, sınırlı kaynakların primatlar, kemirgenler ve diğer potansiyel taşıyıcı türlerin izlenmesine de yönlendirilmesine olanak sağlayacağı ifade ediliyor.