Tespih mi, komboloi mi? Sınırın iki yakasında aynı tutku

Türkiye’de sokakta, kahvehanede, araba sürerken elden düşmeyen tespih, Yunanistan’da da benzer bir tutkuyla yaşatılıyor. Yunanca “komboloi” adı verilen bu boncuk dizileri, özellikle erkeklerin gündelik alışkanlıkları arasında önemli bir yer tutuyor. İki komşu ülkenin ortak tarihsel geçmişi, küçük bir objenin kültürel serüveninde bir kez daha karşımıza çıkıyor.

YUNANİSTAN’DA DA ELDEN DÜŞMÜYOR

Türkiye’de kahvehane köşelerinde, yolculuk sırasında ya da evde tespihini elinden bırakmayan insan tipine Yunanistan’da da sıkça rastlanıyor. Komboloi, genellikle dini bir amaç taşımıyor; elde çevrilerek, parmaklar arasında gezdirilerek ve çıkardığı tınıyla bir nevi sakinleşme aracına dönüşüyor. “Kafeneia” olarak bilinen geleneksel Yunan kahvehaneleri, bu alışkanlığın en çok gözlemlendiği mekânlar arasında sayılıyor.

NAFPLİO’DA BİR TESPİH MÜZESİ

Yunanistan’da bu geleneğin ne denli köklü olduğunu ortaya koyan örneklerden biri, Nafplio kentindeki Komboloi Müzesi. 1998 yılında kapılarını açan müze, dünyada tespih ve boncuk dizilerine özel olarak ayrılmış tek müze konumunda. Koleksiyonda Hindu, Budist, Müslüman, Katolik ve Ortodoks geleneklerine ait dua boncuklarının yanı sıra Yunan kombolorilerine de yer veriliyor. Müzeyi açıldığı günden bugüne 350 binin üzerinde kişi ziyaret etti.

EL EMEĞİYLE ŞEKİLLENİYOR

Yunanistan’da komboloi, sadece kişisel bir alışkanlık olmanın ötesinde ticari bir değer de taşıyor. Nafplio’nun tarihi çarşısındaki küçük atölyelerde kehribar, ahşap, kemik, mercan ve çeşitli reçinelerden boncuk dizileri el işçiliğiyle üretiliyor. Komboloi Müzesi’nin kendi mağazasında ise tarihi örneklerin kopyaları, koleksiyonluk parçalar ve hediyelik eşyalar satışa sunuluyor. Atölyede üretilen ürünlerin başka seçkin mağazalara da toptan satıldığı belirtiliyor.

TÜRKİYE’DEN SINIRI AŞAN CAM BONCUKLAR

İki ülke arasındaki kültürel yakınlık, ticaret rakamlarına da yansıyor. Dünya Bankası’nın UN Comtrade verilerine dayanan dış ticaret kayıtlarına göre Türkiye’den Yunanistan’a cam boncuk ihracatı yapılıyor. Ulaşılabilen en güncel detaylı verilere göre bu ihracatın değeri yaklaşık 124 bin dolar, miktarı ise 14,9 ton olarak kayıtlara geçti. Türkiye, bu haliyle Yunanistan’ın cam boncuk tedarikçileri arasında yer alıyor.

ORTAK BİR GEÇMİŞİN İZLERİ

Türk tespihi ile Yunan komboloisi arasındaki benzerlik, yalnızca boncukların diziliş biçiminden ibaret değil. Her iki gelenek de Doğu Akdeniz coğrafyasında yüzyıllardır sürdürülen dua boncukları ve elde çevrilen nesne kullanımıyla bağlantılı. Osmanlı döneminde Yunan toplumunda da yaygınlaşan boncuk dizileri, zaman içinde dini işlevinden uzaklaşarak gündelik yaşamın bir parçası hâline geldi. Özellikle Girit’te komboloi, kahvehane kültürü ve erkeklerin sosyal yaşamıyla özdeşleşmiş durumda.