217 yıldır çözülemeyen Napolyon şifresi yapay zekayla çözüldü

Tarihçiler tarafından iki asırdır çözülemeyen bir Napolyon dönemi şifresi, yapay zeka desteğiyle nihayet aydınlatıldı. Araştırmacı Carter Church, OpenAI'ın eylül ayında tanıttığı GPT-6 Astra modelini kullanarak, Napolyon'un yakın komutanlarından General Auguste de Marmont'a gönderilen şifreli mektubun anahtarını çözdü. Marmont, daha sonra Fransa Mareşali unvanını alacak isimlerden biriydi.

TARİHİ DE YANLIŞ KAYDEDİLMİŞ

Belge, tarihî şifreleri arşivleyen Cryptiana sitesinde yıllardır "Encoded Letter to Marshal Marmont (1807)" adıyla, yani çözülemeyen metinler arasında yer alıyordu. Yapılan yeni çözümleme, mektubun tarihinin de hatalı kayda geçtiğini gösterdi. Belgenin aslında 1807'de değil, Mart 1809'un son günlerinde kaleme alındığı anlaşıldı.

ELDE SADECE TEK GÖRÜNTÜ VARDI

Çalışmayı özellikle zorlaştıran nokta, başlangıçta şifreli metnin elektronik bir kopyasının dahi bulunmamasıydı. Mektubun bilinen tek görseli, Fransız askerî tarih dergisi Revue historique des Armées'in 1969 tarihli bir sayısında yer alıyordu. Görüntüde, açık Fransızca yazılmış tek cümlenin ardından rakamlar, harfler ve elle çizilmiş simgelerden oluşan 24 satırlık şifreli bölüm bulunuyordu.

Church'e göre GPT-6 Astra önce bu görüntüyü satır satır inceledi, birbirine benzeyen el yazısı simgeleri kıyasladı ve metni dijital ortama aktardı. Yapılan analizde toplam 1.300 şifre birimi ve 155 farklı simge tespit edildi.

ÇÖZÜM YAKLAŞIK 6 SAAT SÜRDÜ

Şifrenin tamamı meçhul değildi. Fransız kriptoloji tarihçisi Daniel Tant'ın daha önce oluşturduğu kısmi tabloda 33 harfin karşılığı yer alıyordu; ancak bu bilgi 1.300 şifre biriminin yalnızca 435'ini, yani üçte birini açıklığa kavuşturuyordu.

Geri kalan kısım için Astra, Fransızca dilinin istatistiksel yapısından yararlanan bir yöntem geliştirdi. Harflerin yanı sıra "de", "que", "les", "vous" ve "général" gibi sözcükleri doğrudan karşılayan 29 ayrı simge de belirlendi. Church, modelin görüntü okuma, sembol sınıflandırma ve şifre çözme aşamalarının tamamını kapsayan toplam çalışma süresinin yaklaşık 6 saat olduğunu açıkladı.

NAPOLYON'UN KENDİ EMRİYLE ÖRTÜŞÜYOR

Çözülen metnin tarihî bağlamı da dikkat çekici. Napolyon, 16 Mart 1809'da üvey oğlu ve İtalya Genel Valisi Eugène de Beauharnais'ye bir talimat göndererek, Dalmaçya'daki General Marmont'a Fransız ve müttefik ordularının durumunu bildiren bir mektubun şifreli biçimde ve güvenilir bir subay eliyle ulaştırılmasını istemişti. Deşifre edilen mektuptaki birlik sıralaması ve asker sayıları, Napolyon'un bu talimatındaki bilgilerle büyük ölçüde örtüşüyor. Bu benzerlik, Church'ü belgenin doğrudan Napolyon'un emriyle Marmont'a gönderilen askerî brifing olduğu sonucuna götürdü.

40 BİN BAVYERALI, 30 BİN POLONYALI, 80 BİN FRANSIZ

Mektup, Avusturya ile yaklaşan savaş öncesinde Fransız ordularının konuşlanmasına dair ayrıntılı bilgiler içeriyor. Buna göre Mareşal Lefebvre, 40 bin Bavyeralı askerle Münih-Passau hattında; Prens Józef Poniatowski, 30 bin Polonyalı askerle Vistül Nehri üzerinden Krakow'u tehdit eder konumda; Mareşal Davout ise 80 bin Fransız askerinin başında Bayreuth'ta bulunuyordu.

Mareşal Masséna'nın Ulm-Donauwörth bölgesinde 60 bin, General Oudinot'nun ise Augsburg-Lech hattında 40 bin askerle konuşlandığı belirtiliyor. Mektupta ayrıca Rus ordusunun da Avusturya üzerine ilerlediği, Avusturya birliklerinin konumlandığı bölgeler ve Fransız tarafının savaşa dair değerlendirmeleri yer alıyor. Metinde, Avusturya'nın "her yönden eş zamanlı saldırıya uğrayacağı" öngörüsüne de yer verilmiş.

AVUSTURYA İKİ HAFTA SONRA SALDIRIYA GEÇTİ

Mektubun gönderildiği tahmin edilen Mart 1809 sonu ile Avusturya ordusunun 10 Nisan 1809'da Bavyera'ya girerek Beşinci Koalisyon Savaşı'nı başlatması arasında yalnızca iki hafta bulunuyor. Bu da şifreli mektubun, savaş patlak vermeden kısa süre önce Fransız komuta kademesinde dolaşan son derece kritik bir istihbarat belgesi olduğunu gösteriyor.

217 YIL SONRA "ÇÖZÜLDÜ" OLARAK KAYDA GEÇTİ

Church, elde ettiği şifre anahtarını, metnin dijital transkripsiyonunu ve çözümün nasıl yeniden üretilebileceğini gösteren dosyaları kamuya açtı. Cryptiana sitesinin kurucusu ve tarihî şifreler konusunda uzun yıllardır çalışan Satoshi Tomokiyo, çözümü inceledikten sonra Marmont mektubunu "çözülemeyenler" listesinden çıkararak "çözüldü" olarak işaretledi; belgenin tarihi de 1809 olarak düzeltildi.

Church, bazı simgelerin okunuşunda hala küçük belirsizlikler bulunduğunu, beş sembol için alternatif okumaların mümkün olduğunu ancak bunların mektubun genel anlamını veya askerî içeriğini değiştirmediğini belirtiyor.

OpenAI, GPT-6 Astra'yı 3 Eylül'de tanıtmış ve modeli bilgisayar kullanımı, araştırma, bilim, yazılım geliştirme ve karmaşık akıl yürütme görevlerinde şirketin bugüne kadarki en gelişmiş modeli olarak duyurmuştu. Ancak Marmont şifresinin çözümü OpenAI'ın resmi bir çalışması değil; Carter Church'ün GPT-6 Astra'yı kullanarak gerçekleştirdiği bağımsız bir araştırma.