AİHM'den Can Atalay kararı: Türkiye'ye tahliye çağrısı ve 32 bin 500 avro tazminat
AİHM, Can Atalay hakkında dört ayrı hak ihlali tespit ederek Türkiye'den tahliye edilmesini ve milletvekilliği görevine başlamasının sağlanmasını istedi. Mahkeme, Atalay'a 32 bin 500 avro manevi tazminat ödenmesine de hükmetti.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), Gezi Parkı davası kapsamında tutuklu bulunan Türkiye İşçi Partisi (TİP) Hatay Milletvekili Can Atalay hakkında dikkat çeken bir karara imza attı. Mahkeme, Atalay'ın milletvekili seçilmesine rağmen cezaevinde tutulmasını hukuka aykırı buldu.
17 Kasım 2026 tarihli kararda AİHM, Atalay'ın haklarının dört ayrı başlıkta ihlal edildiğine hükmetti. Türkiye'ye Atalay'ın derhal serbest bırakılması ve Türkiye Büyük Millet Meclisi'ndeki (TBMM) görevine başlamasının önünün açılması çağrısı yapıldı.
Mahkeme ayrıca Türkiye'nin Atalay'a 32 bin 500 avro manevi tazminat ödemesine karar verdi.
AİHM DÖRT AYRI HAK İHLALİ TESPİT ETTİ
AİHM'nin yedi yargıçtan oluşan dairesi, 11503/24 başvuru numaralı dosyada Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamında dört ayrı ihlal belirledi.
6'ya karşı 1 oyla alınan kararda şu ihlallere dikkat çekildi:
- Özgürlük ve güvenlik hakkı: Atalay'ın özgürlüğünden yoksun bırakılmasının hukuka aykırı olması.
- Serbest seçim hakkı: Seçilmiş bir milletvekilinin parlamentoda görev yapmasının engellenmesi.
- 18. madde ihlali: Hak ve özgürlüklere getirilen kısıtlamaların öngörülen amaçlar dışında kullanılması.
- 5. madde 4. fıkra ihlali: Tutukluluğun hukuka uygunluğunun hızlı biçimde incelenmesi hakkının ihlal edilmesi.
Son ihlal kararı ise oy birliğiyle alındı.
"TUTUKLULUĞUN AMACI ATALAY'I SUSTURMAKTI"
AİHM kararında öne çıkan değerlendirmelerden biri de Can Atalay'ın tutukluluğunun arkasındaki amaçla ilgili oldu.
Mahkeme, Atalay'ın durumunu Türkiye'deki siyasi muhaliflerin, insan hakları savunucularının ve gazetecilerin karşılaştığı yargı süreçlerinden bağımsız ele almadı.
Yargıtay'ın Anayasa Mahkemesi kararlarını uygulamaması, AYM üyeleri hakkında suç duyurusunda bulunulması ve siyasi makamların açıklamalarını birlikte değerlendiren AİHM, Atalay'ın tutukluluğunun kendisini susturmayı ve çoğulculuğu baskılamayı hedeflediği sonucuna vardı.
Kararda, bu uygulamaların insan hakları savunucuları üzerinde caydırıcı etki oluşturabileceği de vurgulandı.
YARGITAYIN AYM KARARLARINI UYGULAMAMASI ELEŞTİRİLDİ
AİHM, Can Atalay dosyası nedeniyle yüksek yargı organları arasında yaşanan anlaşmazlığa da dikkat çekti.
Anayasa Mahkemesinin bireysel başvurularda anayasal hakları yorumlama yetkisine sahip en yüksek yargı mercii olduğunu hatırlatan mahkeme, AYM kararlarının kesin ve bağlayıcı niteliğine vurgu yaptı.
Yargıtayın AYM tarafından verilen hak ihlali kararlarını uygulamamasının hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmadığı belirtildi.
Ayrıca Atalay lehine verilen ikinci hak ihlali kararının da yerine getirilmemesi, AİHM tarafından benzeri görülmemiş bir durum olarak değerlendirildi.
"HALKIN SEÇİMDE ORTAYA KOYDUĞU İRADE İHLAL EDİLDİ"
AİHM, Can Atalay'ın milletvekilliği görevini yerine getirmesinin engellenmesini yalnızca bireysel hak ihlali olarak değerlendirmedi.
2023 genel seçimlerinde Hatay'dan milletvekili seçilen Atalay'ın cezaevinde tutulması ve daha sonra milletvekilliğinin düşürülmesi, seçilme ve parlamentoda görev yapma hakkına müdahale olarak nitelendirildi.
Mahkeme, bu uygulamanın aynı zamanda Hataylı seçmenlerin sandıkta ortaya koyduğu demokratik iradenin parlamentoya yansımasını engellediğine işaret etti.
TÜRKİYE'YE TAHLİYE VE MECLİS'E DÖNÜŞ ÇAĞRISI
AİHM, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin kararların uygulanmasını düzenleyen 46. maddesi kapsamında Türkiye'nin atması gereken adımları da belirledi.
Buna göre Türkiye'nin Can Atalay'ı serbest bırakması ve milletvekilliği görevini yerine getirmesini sağlaması gerektiği ifade edildi.
Mahkeme, benzer hak ihlallerinin yeniden yaşanmaması için gerekli önlemlerin alınmasını da istedi.
TÜRKİYE 32 BİN 500 AVRO TAZMİNAT ÖDEYECEK
Hak ihlallerine ilişkin kararın yanı sıra AİHM, Türkiye'nin Can Atalay'a 32 bin 500 avro manevi tazminat ödemesine hükmetti.
Söz konusu miktarın, Atalay'ın milletvekili seçilmesinin ardından tutukluluğunun sürdürülmesi nedeniyle yaşadığı hak kayıpları kapsamında belirlendiği kaydedildi.
CAN ATALAY NASIL TUTUKLU KALDI?
Gezi Parkı davasında 25 Nisan 2022'de 18 yıl hapis cezasına çarptırılan Can Atalay, hakkındaki temyiz süreci devam ederken 14 Mayıs 2023 seçimlerinde TİP'ten Hatay milletvekili seçildi.
Milletvekili seçilmesinin ardından yasama dokunulmazlığı kapsamında tahliyesini isteyen Atalay'ın başvurusu Yargıtay tarafından reddedildi.
Anayasa Mahkemesi, 25 Ekim 2023'te Atalay'ın kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı ile seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkının ihlal edildiğine karar verdi. Ancak bu karar uygulanmadı.
AYM'nin 21 Aralık 2023'te verdiği ikinci hak ihlali kararı da yerine getirilmedi. Süreç içerisinde Atalay'ın milletvekilliği düşürüldü ve cezaevindeki tutukluluğu devam etti.
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.