Afganistan’da yeni ceza rejimi: Kölelik yasalaştı, kız çocuklarına eğitim yasaklandı

Afganistan’dan gelen son düzenlemeler, uluslararası kamuoyunda geniş yankı uyandırdı. Taliban yönetimi, dini kimlik, mezhep, cinsiyet ve toplumsal statüye göre farklı yaptırımlar öngören yeni ceza usullerini yürürlüğe koydu. Yeni düzenlemeler, kölelik uygulamalarının hukuki zemine taşınması ve kız çocuklarının eğitimden tamamen men edilmesi gibi başlıklarla dikkat çekiyor.

Taliban’ın ilan ettiği ceza hükümlerinde “efendi” ve “köle” kavramları açık biçimde yer alıyor. Kölelerin cezalandırılmasına ilişkin yetkinin doğrudan “efendiye” bırakıldığı belirtilirken, bu durum köleliğin fiilen yeniden kurumsallaştırıldığı yorumlarına yol açtı.

TOPLUM DÖRT SINIFA AYRILDI

Yeni ceza sistemi, Afgan toplumunu dört ayrı sosyal sınıfa ayırıyor: din âlimleri, seçkinler, orta sınıf ve alt sınıf. Suçlara verilecek cezaların, failin ait olduğu sınıfa göre belirleneceği ifade ediliyor. Buna göre, din âlimlerinin işlediği suçlarda uyarı ile yetinilirken, seçkinler için mahkemeye çağrı ve uyarı, orta sınıf için hapis cezası öngörülüyor. Alt sınıfa mensup kişiler ise hapisle birlikte bedensel cezalara da maruz kalabilecek.

MUHALİFLERE İDAM, İHBAR ETMEYENE CEZA

Taliban mahkemeleri, yeni düzenlemelerle muhalifleri ve eleştirmenleri ölüm cezasına çarptırma yetkisiyle donatıldı. “İsyancı” olarak tanımlanan kişilerin kamu düzenine tehdit oluşturduğu savunulurken, bu kişileri yetkililere bildirmeyen vatandaşlar için de hapis cezası öngörülüyor.

Öte yandan, vatandaşlara “günah” işlendiğine şahit olmaları halinde, ilgili kişileri bizzat cezalandırma yetkisi verilmesi de düzenlemeler arasında yer alıyor.

KIZ ÇOCUKLARINA EĞİTİM TAMAMEN YASAK

Yeni ceza hükümlerinin en dikkat çeken başlıklarından biri de kız çocuklarının eğitimi oldu. Taliban, ülkede kız çocuklarının her düzeyde eğitim almasını yasaklayan düzenlemeyi resmen yürürlüğe koydu.

Ayrıca dans etmek ve dans edenleri izlemek de suç kapsamına alındı. “Ahlaksızlık mekanları” olarak tanımlanan yerlerin yıkılacağı belirtilirken, bu tanımın sınırlarının net çizilmemesi keyfi uygulamalara kapı aralayabileceği eleştirilerine neden oldu.

KADIN-ERKEK BİRLİKTELİĞİ VE ŞİDDET HÜKÜMLERİ

Kanunda, akrabalık bağı bulunmayan kadın ve erkeğin bir arada bulunması suç olarak tanımlanıyor. Şiddetle ilgili maddelerde ise kemik kırığına veya derinin yırtılmasına yol açmaması şartıyla bazı fiziksel cezaların serbest bırakıldığı, çocuklara yönelik şiddet ve istismara ilişkin yaptırımların ise yer almadığı görülüyor. Bir düzenlemede, babaların 10 yaşındaki çocuklarını dini yükümlülükleri ihmal ettikleri gerekçesiyle cezalandırabileceği ifade ediliyor.

MEZHEP DEĞİŞTİRENLERE HAPİS

Taliban’ın esas aldığı Hanefi mezhebinin terk edilmesi de suç kapsamına alındı. Mezhep değiştiren kişilerin “kafir” sayılacağı ve hapis cezasıyla karşılaşacağı belirtiliyor.