Dünyada gıda israfı alarmı: Kişi başına en fazla yiyecek çöpe atan ülkeler belli oldu

Dünya genelinde gıdaya erişim sorunu devam ederken, tüketilebilir yiyeceklerin önemli bir bölümü sofralara ulaşmadan veya tüketilmeden çöpe gidiyor. Birleşmiş Milletler (BM) verileri, gıda kaybı ve israfının hem ekonomik hem de çevresel boyutunu ortaya koyuyor. Al Jazeera’nin 16 Ekim Dünya Gıda Günü kapsamında derlediği verilere göre, 2025 yılında yaklaşık 645 milyon kişi açlıkla karşı karşıya kaldı.

Birleşmiş Milletler Çevre Programı’nın (UNEP) Gıda İsrafı Endeksi 2024 raporuna göre, 2022 yılında dünya genelinde perakende, yemek hizmetleri ve hanelerde yaklaşık 1,05 milyar ton gıda israf edildi. Bu miktar, tüketicilere sunulan gıdanın yaklaşık yüzde 19’una karşılık geliyor.

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) ise üretilen gıdanın yaklaşık yüzde 13’ünün hasat sonrasında, perakende aşamasına ulaşmadan kaybolduğunu tahmin ediyor. Böylece gıda, tarladan sofraya uzanan zincirin farklı aşamalarında kayba uğruyor.

EN FAZLA GIDA İSRAFI MALDİVLER’DE

Al Jazeera’nin BM verilerinden derlediği kişi başına yıllık gıda israfı tahminlerinde Maldivler, yaklaşık 260 kilogramla ilk sırada yer alıyor. Ülkedeki kişi başına israf miktarı, küresel ortalama olan 132 kilogramın yaklaşık iki katına ulaşıyor.

Maldivler’i Suriye, Dominik Cumhuriyeti, Seyşeller, Meksika ve Tunus izliyor. Bu ülkelerde kişi başına yıllık gıda israfının 210 kilogramın üzerinde olduğu aktarılıyor. İspanya ise kişi başına yaklaşık 39 kilogram veya daha düşük tahminlerle israfın görece az görüldüğü ülkeler arasında gösteriliyor.

Ülkeler arasındaki karşılaştırmalarda kullanılan verilerin yılına ve hesaplama yöntemine dikkat edilmesi gerekiyor. Kişi başına israf miktarı, bir ülkedeki toplam gıda israfıyla aynı ölçütü ifade etmiyor.

GIDA İSRAFININ YÜZDE 60’I EVLERDE GERÇEKLEŞİYOR

UNEP verilerine göre, 2022’de tüketici düzeyindeki toplam gıda israfının yaklaşık yüzde 60’ı hanelerde meydana geldi. Restoranlar ve diğer yemek hizmeti işletmeleri yüzde 28’lik, perakende satış noktaları ise yüzde 12’lik paya sahip oldu.

Küresel ölçekte kişi başına yılda yaklaşık 132 kilogram gıda israf edilirken, bunun yaklaşık 79 kilogramının evlerde çöpe atıldığı tahmin ediliyor. Bu tablo, israfın yalnızca üretim ve dağıtım süreçleriyle sınırlı olmadığını; alışveriş, porsiyonlama ve yiyecekleri saklama alışkanlıklarının da belirleyici olduğunu gösteriyor.

AÇLIKLA MÜCADELEDE AFRİKA İLK SIRADA

BM’nin 2026 Dünya Gıda Güvenliği ve Beslenme Durumu raporuna ilişkin veriler, 2025’te Afrika’da yaklaşık 309 milyon kişinin yetersiz beslendiğine işaret ediyor. Bu, kıta nüfusunun yaklaşık beşte birine karşılık geliyor.

Asya’da yaklaşık 292 milyon, Latin Amerika ve Karayipler’de ise 32 milyon kişinin açlıkla karşı karşıya olduğu tahmin ediliyor. Küresel açlık oranı 2022’de yüzde 8,6 iken 2025’te yüzde 7,8’e geriledi. Buna rağmen açlıkla mücadele eden kişi sayısı, 2019’daki seviyenin yaklaşık 61 milyon üzerinde kaldı.

BM verilerine göre, gıda kaybı ve israfının küresel ekonomiye yıllık maliyeti 1 trilyon doları aşıyor. Tüketilmeden atılan yiyeceklerle birlikte bunların üretiminde kullanılan su, enerji, emek ve tarım arazileri de boşa harcanıyor.

Yaklaşık 1,4 milyar hektarlık tarım arazisinin, hiç tüketilmeyen gıdaların üretiminde kullanıldığı tahmin ediliyor. Bu alan, dünya genelindeki tarım arazilerinin yaklaşık yüzde 28’ine denk geliyor. Gıda kaybı ve israfı ayrıca küresel sera gazı emisyonlarının yaklaşık yüzde 8 ila 10’uyla ilişkilendiriliyor.