ABD'deki hava ulaşımı krizinin perde arkası: Uçuşunuz iptal edilirse hangi haklara sahipsiniz?

ABD, 13 Kasım Cuma günü hava ulaşımında son yılların en büyük krizlerinden birini yaşadı. ABD Federal Havacılık İdaresi (FAA), hava trafik kontrol merkezlerinin iletişim altyapısında meydana gelen teknik arıza nedeniyle ülke genelindeki havalimanlarında uçak kalkışlarını geçici olarak durdurdu.

BBC'nin haberine göre, yerel saatle 15.54'te başlayan uçuş durdurma kararı 20.15'te kaldırıldı. Yaklaşık 4 saat 21 dakika süren uygulama, 11 Eylül 2001 saldırılarından bu yana ABD genelinde gerçekleştirilen en uzun uçuş durdurma kararı oldu.

8 BİN UÇUŞ İPTAL EDİLDİ, 8 BİN 500 SEFER GECİKTİ

Uçuş takip platformu FlightAware verilerine göre, kriz nedeniyle ABD genelinde yaklaşık 8 bin uçuş iptal edildi, 8 bin 500'den fazla seferde gecikme yaşandı. Uçuşların durdurulduğu sırada Amerikan hava sahasında 3 bin 500'den fazla uçak bulunuyordu.

Havada bulunan uçakların bir bölümü alternatif havalimanlarına yönlendirilirken, bazıları planlanan varış noktalarına ulaşabildi. Çok sayıda yolcu havalimanlarında mahsur kaldı.

Uçakların ve uçuş ekiplerinin farklı noktalarda kalması nedeniyle seferlerin normale dönmesinin birkaç gün sürebileceği belirtildi.

TÜRKİYE'DEN ABD'YE UÇUŞLAR DA ETKİLENDİ

ABD'deki teknik arıza uluslararası hava ulaşımını da etkiledi. Avrupa Hava Seyrüsefer Güvenliği Teşkilatı (Eurocontrol), FAA'nın talebi üzerine Türkiye'nin de aralarında bulunduğu 42 ülkeden ABD'ye yapılacak uçuşların geçici olarak durdurulmasını istedi.

Londra Heathrow Havalimanı'ndan bazı ABD uçuşları iptal edilirken, Avustralya'nın Sydney Havalimanı'nda da ABD bağlantılı seferlerde aksaklıklar yaşandı. Air Canada, ABD ile Kanada arasındaki bazı uçuşlarını iptal etti.

ABD'li hava yolu şirketlerinden JetBlue kalan iç hat seferlerini durdururken, Delta ve United Airlines operasyonlarına kademeli olarak yeniden başladı.

KRİZİN NEDENİ ESKİYEN HAVA TRAFİK SİSTEMİ

ABD Ulaştırma Bakanı Sean Duffy, krizin hava trafik kontrol merkezlerinde kullanılan eski iletişim altyapısındaki teknik sorunlardan kaynaklandığını açıkladı.

Duffy, eski nesil analog sistemlerdeki ağ anahtarları ve yönlendiricilerin aşırı veri yüklenmesi nedeniyle sağlıklı çalışmadığını belirtti. Veri akışındaki tutarsızlıkların iletişim ve radar sistemlerinde istikrarsızlığa yol açtığını ifade eden Duffy, uçuşların yolcu güvenliğini korumak amacıyla durdurulduğunu söyledi.

Hava trafik kontrol altyapısının tamamen yenilenmesi gerektiğini savunan Duffy, modernizasyon çalışmaları için yaklaşık 50 milyar dolarlık yatırım gerektiğini dile getirdi.

SİBER SALDIRI İHTİMALİNE İLİŞKİN BULGU YOK

ABD İç Güvenlik Bakanı Markwayne Mullin, yaşanan kesintinin bir siber saldırıdan kaynaklandığına ilişkin herhangi bir bulguya rastlanmadığını açıkladı.

Mullin ayrıca arızanın Microsoft'un küresel hizmet kesintisiyle bağlantılı olmadığını belirtti. Yetkililer, yeni teknolojilerin eski hava trafik kontrol altyapısına entegre edilmesi sırasında yaşanan aşırı yüklenmenin krizde etkili olduğunu değerlendirdi.

2023 YILINDA DA BENZER BİR KRİZ YAŞANMIŞTI

ABD'de hava ulaşımı daha önce Ocak 2023'te de teknik bir arıza nedeniyle durma noktasına gelmişti. Pilotlara uçuş güvenliği bildirimlerini ileten NOTAM sisteminde yaşanan kesinti nedeniyle uçuşlar yaklaşık 1 saat 52 dakika boyunca durdurulmuştu.

Söz konusu arıza yaklaşık 9 bin 500 uçuşta gecikmeye ve 1.300 seferin iptal edilmesine neden olmuştu. 13 Kasım'da yaşanan son kriz ise uçuşların durdurulma süresi ve iptal edilen sefer sayısı bakımından daha geniş çaplı bir etki yarattı.

TÜRKİYE'DEN ABD'YE GİDECEK YOLCULARIN HAKLARI NELER?

ABD'deki krizin ardından uçuşu iptal edilen veya geciken yolcuların hakları da gündeme geldi. Türkiye'de hava yolu yolcularının hakları, Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM) tarafından uygulanan SHY-YOLCU Yönetmeliği kapsamında düzenleniyor.

Yönetmelik, Türk hava yolu şirketlerinin Türkiye'ye ve Türkiye'den gerçekleştirdiği uçuşları kapsarken yabancı hava yolu şirketleri açısından Türkiye'den yapılan uçuşlara uygulanıyor.

Uçuşu iptal edilen yolcular, kapsam dahilindeki seferlerde bilet ücretinin iadesini talep edebiliyor veya mümkün olan en erken tarihte alternatif uçuşa yönlendirilmeyi tercih edebiliyor. Bilet ücretinin iadesinin en geç 7 gün içinde yapılması gerekiyor.

GECİKMEDE YEMEK, OTEL VE TAZMİNAT HAKKI

SHY-YOLCU Yönetmeliği kapsamında belirli süreleri aşan gecikmelerde hava yolu şirketlerinin yolculara ücretsiz yiyecek, içecek ve iletişim imkanı sağlaması gerekiyor. Gecikmenin gece konaklamasını gerektirmesi halinde ise otel ve havalimanı arasındaki ulaşımın karşılanması gerekiyor.

10 Aralık 2024'te yapılan yönetmelik değişikliğiyle teknik ve operasyonel nedenlerden kaynaklanan, yolcunun son varış noktasına en az 3 saat gecikmeyle ulaşmasına yol açan durumlar için belirli koşullarda tazminat hakkı da düzenlendi.

Buna göre iç hat uçuşlarında 100 avro, 1.500 kilometreye kadar dış hat uçuşlarında 250 avro, 1.500-3.500 kilometre arasındaki uçuşlarda 400 avro, 3.500 kilometreden uzun uçuşlarda ise 600 avro tazminat öngörülüyor.

Ancak hava trafik kontrol sistemindeki olağanüstü arızalar gibi hava yolu şirketinin kontrolü dışındaki durumlarda, şirket gerekli koşulları kanıtladığında nakdi tazminat ödeme yükümlülüğü doğmayabiliyor. Bu nedenle ABD'deki FAA kaynaklı kesinti, yolculara otomatik olarak tazminat hakkı sağlamıyor.