1908’den bugüne Meclis tutanakları erişime açılıyor

Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin (TBMM) Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan arşiv mirası dijital ortama taşınıyor. TBMM Kütüphanesi’nde yürütülen dijitalleşme çalışmalarıyla, 1908 yılından bu yana tutulan tüm Meclis tutanakları ilk kez halkın erişimine açılıyor.

Dünyanın en köklü ve kapsamlı parlamenter kütüphanelerinden biri olan TBMM Kütüphanesi’nin arşivinde bulunan yaklaşık 30 milyon belge, başlatılan proje kapsamında kademeli olarak dijital ortama aktarılıyor. Böylece Osmanlı Meclis-i Mebusan’ından günümüz TBMM Genel Kurulu’na kadar uzanan yasama faaliyetleri tam metin olarak çevrim içi incelenebilecek.

TBMM Kütüphanesi Başkanı, arşiv uzmanı ve tarihçi Azmi Güler, 1908-1920 Osmanlı dönemi Meclis tutanakları ile 1920’den bugüne TBMM Genel Kurul tutanaklarının kütüphanenin internet sitesi üzerinden erişime açık olduğunu belirtti.

Kütüphane koleksiyonunda 353 bine yakın kitap, 65 bin cilt dergi, 30 bin 553 cilt gazete, binin üzerinde harita ile 118 yazma ve 1.552 nadir eser yer alıyor. Toplam belge sayısının 30 milyonu bulduğunu kaydeden Güler, bu arşivin önemli bir bölümünün artık kamuya açık olduğunu söyledi.

Dijitalleştirilen belgeler arasında İkinci Meşrutiyet sonrası Meclis-i Mebusan tutanakları, 1950-1960 yıllarındaki Demokrat Parti dönemine ait evraklar ve 1960 Yassıada yargılamalarına ilişkin belgeler de bulunuyor. Güler, Birinci Meşrutiyet sonrasında oluşturulan Meclis-i Mebusan tutanaklarının ise Çırağan Sarayı’nda çıkan yangında yok olduğunu hatırlattı. 1920-1927 yılları arasında görev yapan İstiklal Mahkemeleri arşivlerinin ise güvenlikli özel bir alanda muhafaza edildiği bilgisini verdi.

1831’DEN BUGÜNE SÜRELİ YAYINLAR DİJİTALDE

Proje yalnızca Meclis belgeleriyle sınırlı değil. Süreli yayınların dijitalleştirilmesi kapsamında, Osmanlı’da yayımlanan ilk gazete olan 1831 tarihli Takvim-i Vekāyi’den günümüze kadar ulusal ve uluslararası gazete ve dergiler de arşive ekleniyor. Geliştirilen altyapı sayesinde bu yayınlara yüksek çözünürlükte erişim sağlanırken, dijital kopyalar üzerinde çalışma yapılabiliyor.

Ekim 2025 itibarıyla 790 dergi başlığı ve 91 ulusal gazetenin ilk sayılarından bugüne kadar okunabildiğini belirten Güler, açık erişim sisteminin ortalama 5 milyon kullanıcıya ulaştığını, dijital görüntü sayısının ise 10 milyonun üzerine çıktığını aktardı. Ayrıca 12 bin e-kitabın daha sisteme dahil edilmesi planlanıyor.

TBMM Kütüphanesi, dünyanın başka hiçbir yerinde bulunmayan yazma eserleriyle de dikkat çekiyor. Bunlar arasında, Birinci Dünya Savaşı sırasında Sibirya’daki esir kamplarında tutulan Osmanlı askerleri tarafından el yazısıyla hazırlanan “Vaveyla (Çığlık)” adlı dergi öne çıkıyor. Tamamı el işi süsleme ve motiflerle bezeli derginin her sayfasında dönemin izleri yer alıyor.

Bir diğer dikkat çekici eser ise hicri 1283 (1867) tarihli, Buhara Emirliği tarafından hediye edilen ve Emir Timur için özel olarak hazırlanmış el yazması Kur’an-ı Kerim. Özbek motifleriyle süslü bu eser de dijital arşiv kapsamında korunuyor.