Trump'tan İran'a ekonomik kuşatma: Yeni yaptırımlar ne kadar zarar verebilir?

ABD ile İran arasındaki savaşta askeri ve diplomatik çözüm ihtimali belirsizliğini korurken Washington ekonomik baskıyı artırmaya hazırlanıyor. Trump, İran'la iş yapan ülkelerin "çok ağır" ekonomik sonuçlarla karşılaşacağını açıkladı. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent ise yeni yaptırımların ayrıntılarını 24 Ağustos'ta açıklayacağını duyurdu.

Trump yönetimi, İran'a yönelik ekonomik baskıyı genişletmek için yeni bir kampanya başlattı. Washington'ın hedefinde yalnızca İran değil, Tahran'la ticari ve finansal ilişkilerini sürdüren üçüncü ülkeler de bulunuyor.

Hazine Bakanı Bessent, İran'la ticaret yapan, para transfer eden, İran petrolü satın alan veya deniz yoluyla İran'a finansal destek sağlayan ülke ve kuruluşlara karşı ABD'nin yaptırım gücünü kullanacağını söyledi.

Başkan Yardımcısı JD Vance de yeni yaptırım sürecini savaşın "yeni bir aşaması" olarak nitelendirdi.

İRAN'IN EKONOMİSİ ZATEN AĞIR BASKI ALTINDA

Tahran, 1979'dan bu yana farklı seviyelerde ABD yaptırımlarıyla karşı karşıya. Özellikle Trump'ın ilk başkanlığı döneminde 2018'de nükleer anlaşmadan çekilmesiyle ekonomik baskı daha da arttı.

Mevcut savaş ise İran ekonomisinin üzerindeki yükü daha da ağırlaştırdı. Reuters'ın aktardığı verilere göre İran'da yıllık enflasyon temmuz ayında yüzde 66'ya yükselirken gıda fiyatlarındaki artış yüzde 128'e ulaştı. Ülkenin para birimi riyal de ciddi değer kaybı yaşadı.

PETROL GELİRLERİ EN KRİTİK NOKTA

Yeni ekonomik operasyonun İran açısından en önemli etkilerinden birinin petrol gelirleri üzerinden ortaya çıkması bekleniyor.

İran ekonomisi petrol ihracatına önemli ölçüde bağımlı. ABD'nin deniz ablukası ve yaptırım baskısının petrol sevkiyatlarını ciddi biçimde azaltması, Tahran'ın döviz gelirlerini ve kamu finansmanını doğrudan etkileyebilir. Bazı analizlere göre abluka İran'ın ihracat gelirlerinin yüzde 70'ine kadarını tehdit edebilir.

HEDEFTE ÇİN, TÜRKİYE VE IRAK DA OLABİLİR

Yeni yaptırım stratejisinin başarısı yalnızca İran'ın ekonomik dayanıklılığına değil, diğer ülkelerin Washington'a ne ölçüde uyacağına da bağlı.

Uzmanlar, İran'la ticaretini sürdüren ülkeler arasında Çin'in yanı sıra Türkiye ve Irak'ın da bulunabileceğine dikkat çekiyor. ABD'nin üçüncü ülkelere yönelik ikincil yaptırımları genişletmesi halinde Washington ile bu ülkeler arasında yeni ekonomik gerilimler yaşanabilir.

Özellikle Çin'in İran'la ekonomik ilişkilerini tamamen kesmeye yanaşmayabileceği ve kendi çıkarları doğrultusunda hareket edebileceği değerlendiriliyor.

İRAN YAPTIRIMLARI AŞMAKTA DENEYİMLİ

Yeni yaptırımların önündeki en büyük engellerden biri İran'ın uzun yıllardır geliştirdiği yaptırım aşma yöntemleri.

Uzmanlara göre İran, petrol ticaretinde "gölge filo" olarak adlandırılan gemilerden ve ABD yaptırımlarının doğrudan kapsamadığı alternatif ticaret kanallarından yararlanıyor. Yaptırım uygulanan şirket veya ağların yerine kısa sürede yeni isimlerin ortaya çıkabildiği belirtiliyor.

Bu nedenle yaptırımların kağıt üzerinde uygulanmasının, İran'ın ekonomik faaliyetlerini tamamen durduracağı anlamına gelmediği vurgulanıyor.

ABD'NİN ASIL GÜCÜ DOLARDA

Yaptırım uzmanı Michael Parker'a göre ABD, İran'la ticaret yapan ancak dolar sistemine bağımlı olan üçüncü ülke finans kuruluşlarını hedef alarak yaptırımların ekonomik etkisini genişletebilir. Bu durum İran'la ticaret yapan bankalar açısından ciddi risk oluşturabilir.

Uzmanların değerlendirmeleri, yeni yaptırımların İran ekonomisi üzerindeki baskıyı artırabileceği ancak bunun tek başına Tahran yönetimini teslim olmaya zorlayacağının garanti olmadığı yönünde.

İran ekonomisinin savaş ve yaptırımlar nedeniyle ağır hasar gördüğü belirtilirken, Tahran'ın uzun yıllardır ekonomik izolasyona uyum sağlaması yeni yaptırımların etkisini sınırlayabilecek faktörlerden biri olarak görülüyor.

Dolayısıyla Trump'ın yeni ekonomik operasyonunun başarısı, İran'ın ne kadar zarar göreceğinden çok Çin başta olmak üzere diğer ülkelerin ABD'nin yaptırım politikasına ne ölçüde uyacağına bağlı olacak.