Trump görevden alınabilir mi? ABD'de tartışmalar artıyor

ABD’de eski Başkan Donald Trump’ın son dönemde yaptığı sert açıklamalar ve dış politika söylemleri, siyasi ve hukuki çevrelerde yeni bir tartışmayı tetikledi. Özellikle İran’a yönelik sert çıkışları ve dini lider Papa Leo hakkında yaptığı değerlendirmeler, “görevini sürdürme yeterliliği” konusunu yeniden gündemin üst sıralarına taşıdı.

Demokrat Parti kanadından bazı isimler, Trump’ın Anayasa’nın 25’inci maddesi kapsamında görevden uzaklaştırılmasının değerlendirilmesini istiyor. Tartışmalar, eski başkanın Epstein dosyalarına ilişkin yaklaşımı ve sosyal medya üzerinden yaptığı çıkışlarla daha da genişledi.

25’İNCİ EK MADDE NE ÖNGÖRÜYOR?

ABD Anayasası’na 1967 yılında eklenen 25’inci madde, başkanlık makamında ortaya çıkabilecek olağanüstü durumlarda yetki devri ve görevden çekilme süreçlerini düzenliyor. Değişiklik, özellikle John F. Kennedy suikastının ardından başkanlık sisteminde oluşabilecek boşluklara hızlı yanıt verebilmek amacıyla kabul edilmişti.

Dört bölümden oluşan düzenlemenin ilk kısmı, başkanın ölümü ya da istifası halinde başkan yardımcısının görevi devralmasını hükme bağlıyor. İkinci bölüm, başkan yardımcılığı makamının boşalması durumunda izlenecek prosedürü belirliyor.

Trump’tan İran’a açık mesaj: Çözüm bulunursa liderlerle görüşebilirim…

Üçüncü bölüm ise başkanın geçici olarak görevini yerine getirememesi halinde yetkilerini devredebileceği bir mekanizma tanımlıyor. Bu madde daha önce George W. Bush ve Joe Biden dönemlerinde tıbbi işlemler sırasında kısa süreli olarak uygulanmıştı.

Tartışmaların merkezinde yer alan dördüncü bölüm ise, başkanın görevini sürdüremeyecek durumda olduğunun ilan edilmesi halinde devreye giriyor. Bu durumda başkan yardımcısı geçici olarak yetkileri devralabiliyor. Ancak bu mekanizma ABD tarihinde bugüne kadar hiç işletilmedi.

KONGREDE GİRİŞİMLER VE SİYASİ BÖLÜNME

Marylandli Demokrat vekil Jamie Raskin, başkanın görev yeterliliğinin değerlendirilmesi için bağımsız bir yapı oluşturulmasını önerdi. Girişim, yaklaşık 50 Demokrat milletvekilinin desteğini aldı.

Trump: Ablukayı aşmaya çalışan İran gemisini vurduk

Raskin, yaptığı açıklamada meselenin yalnızca siyasi değil, aynı zamanda ulusal güvenlik boyutu taşıdığını savunarak Kongre’nin sorumluluk alması gerektiğini belirtti.

Öte yandan Cumhuriyetçi Parti içinden de sınırlı sayıda eleştirel ses yükseliyor. Ancak parti yönetiminin genel tutumu nedeniyle süreç için gerekli siyasi zeminin oluşmadığı ifade ediliyor.

AZİL SÜRECİ VE ANAYASAL SINIRLAR

Trump daha önce de görev süresi boyunca iki kez azil süreciyle karşı karşıya kalmış, ancak her iki süreçte de Senato’da aklanmıştı. Mevcut Kongre aritmetiği nedeniyle yeni bir azil sürecinin ilerlemesinin oldukça zor olduğu değerlendiriliyor.

Uzmanlara göre 25’inci maddenin uygulanması hukuken mümkün olsa da pratikte bunun hayata geçirilmesi için hem başkan yardımcısı hem de kabine üyelerinin güçlü bir mutabakatı gerekiyor. Bu durumun oluşması halinde bile Kongre’de üçte iki çoğunluk şartı kritik bir eşik olarak öne çıkıyor.

Trump’tan İran’a karanlık ültimatom: Anlaşma olmazsa tüm santralleri vuracağız

KAMUOYU VE UZMAN GÖRÜŞLERİ

ABD’de yapılan bazı kamuoyu araştırmaları, Trump’ın zihinsel ve yönetsel kapasitesine ilişkin soru işaretlerinin sürdüğünü ortaya koyuyor. Buna karşın siyasi sistem içinde bu tür bir müdahalenin gerçekleşmesi için gerekli koşulların oluşmadığı görüşü ağırlık kazanıyor.

Hukuk ve siyaset uzmanları, mevcut tabloda 25’inci maddenin uygulanmasının düşük ihtimal olduğunu, tartışmanın daha çok siyasi gerilimlerin yansıması olarak değerlendirildiğini belirtiyor.