Poşet, streç film ve tek kullanımlık ürünlere yasak geliyor

Avrupa Birliği (AB), hızla büyüyen ambalaj atığı sorununa karşı yeni bir dönemin kapısını açıyor. AB'de kişi başına yılda ortalama 177,8 kilogram ambalaj atığı oluşurken, bu miktarın azaltılması amacıyla hazırlanan yeni kurallar aşamalı olarak yürürlüğe girecek.

Düzenlemenin ilk aşaması 12 Ağustos 2026'da başlayacak. İlk olarak gıda ambalajlarında kullanılan PFAS adı verilen ve çevrede uzun süre parçalanmadıkları için "sonsuz kimyasallar" olarak bilinen maddelere yönelik kısıtlamalar uygulanacak.

Yeni düzenlemeler yalnızca marketlerdeki ürünleri değil; kafe, restoran, otel ve havalimanları gibi tüketicilerin günlük yaşamında önemli yer tutan pek çok alanı da etkileyecek.

GIDA AMBALAJLARINDA PFAS KULLANIMI SINIRLANDIRILIYOR

PFAS maddeleri, ambalajların yağ, su ve leke geçirmemesini sağlamak amacıyla yaygın biçimde kullanılıyor. Ancak çevrede parçalanmadan kalabilmeleri nedeniyle bu kimyasalların kullanımına yönelik Avrupa'da uzun süredir çeşitli kısıtlamalar gündemde.

12 Ağustos'ta başlayacak yeni süreçle birlikte gıda ambalajlarında PFAS kullanımına yönelik yasaklar devreye alınacak.

Öte yandan daha önce yasaklanan Bisfenol A (BPA) konusunda bazı istisnalar bulunuyor. Meyve, sebze ve balık konservelerinin raf ömrünü artırmak amacıyla kullanılan bazı kaplamalara ilişkin istisnanın Temmuz 2028'e kadar sürmesine izin verilecek.

YASAKLARIN TARİHİ BELLİ OLDU

AB'nin ambalaj düzenlemesi tek seferde uygulanmayacak. Yasaklar ve yeni yükümlülükler belirlenen takvim doğrultusunda aşamalı olarak yürürlüğe girecek.

12 Şubat 2027: Kafe ve restoranlar, müşterilerin kendi kahve kupası veya yemek kaplarını kullanabilmesine imkan sağlamak zorunda olacak.

12 Şubat 2028: Zincir restoran ve kafelerde tek kullanımlık ürünlerin yerine yeniden kullanılabilir bardakların sunulması zorunlu hale gelecek. Küçük işletmeler bu yükümlülüğün dışında tutulacak.

12 Şubat 2029: Polistiren köpükten üretilen fast food ve paket servis kaplarının kullanımı yasaklanacak. Aynı tarihten itibaren havalimanlarında valizlerin streç filmle kaplanmasına da son verilecek.

2030: En kapsamlı yasaklar devreye girecek. Hafif plastik poşetler, taze meyve ve sebzelerde kullanılan bazı plastik ambalajlar ile restoranlarda yerinde tüketim amacıyla kullanılan belirli tek kullanımlık plastik ambalajların kullanımına izin verilmeyecek.

Ayrıca geri dönüştürülebilirlik oranı yüzde 70'in altında kalan ambalajların satışına da izin verilmeyecek.

MARKETLERDE PLASTİK POŞET DÖNEMİ DEĞİŞİYOR

Yeni düzenlemelerin en belirgin sonuçlarından biri marketlerde görülecek.

2030'dan itibaren kasalarda kullanılan hafif plastik poşetlerin yanı sıra taze meyve ve sebzelerin satışında kullanılan bazı plastik ağ, poşet ve kutular da yasak kapsamına girecek.

İçecek kutusu veya şişelerini bir arada tutmak amacıyla kullanılan plastik filmler de düzenlemeden etkilenecek. Taşımanın zorunlu olduğu bazı durumlarda ise istisna uygulanabilecek.

Buna karşılık kâğıt gibi farklı malzemelerden üretilen ambalajların kullanımına devam edilebilecek.

KETÇAP, MAYONEZ VE ŞEKER PAKETLERİ DE KALKIYOR

Düzenlemenin tüketiciler açısından en görünür değişikliklerinden biri restoran ve kafelerde yaşanacak.

2030'dan itibaren yerinde tüketilen yiyecek ve içeceklerle birlikte kullanılan bazı tek kullanımlık plastik ambalajların kullanımı yasaklanacak.

Bu kapsamda restoran masalarında sıkça karşılaşılan tek kullanımlık şeker, tuz, ketçap ve mayonez paketleri de kaldırılacak. Ancak paket servislerde bu ürünlerin kullanımına izin verilecek.

Otellerde müşterilere sunulan küçük plastik şampuan ve sabun ambalajları da düzenlemeden etkilenecek.

DEPOZİTO SİSTEMİ BÜTÜN AB ÜLKELERİNDE UYGULANACAK

Yeni düzenlemeyle birlikte tek kullanımlık plastik şişeler ve içecek kutuları için depozito sistemi de AB genelinde yaygınlaştırılacak.

Almanya gibi ülkelerde uzun süredir uygulanan sisteme benzer bir modelin tüm AB üyesi ülkelerde kurulması öngörülüyor.

Ayrıca 2030'dan itibaren geri dönüşüm oranı yüzde 70'in altında kalan ambalajların piyasaya sürülmesi engellenecek.

Plastik şişelerin bu kriterleri karşılamasının daha kolay olduğu, farklı malzeme ve moleküllerin bir araya geldiği yoğurt kapları gibi ürünlerin ise geri dönüşüm açısından daha karmaşık olduğu belirtiliyor.

AB'NİN HEDEFİ 2040

Düzenlemenin nihai hedefi, AB'deki ambalaj atığı miktarını 2040 yılında 2018 seviyesine göre en az yüzde 15 azaltmak.

Eurostat verilerine göre AB'de ambalaj atıkları 2021'e kadar yükseliş gösterirken, sonraki iki yılda düşüş kaydetti. Daha güncel verilere ilişkin çalışmalar ise devam ediyor.