Hürmüz’de ABD kuşatması: Deniz ablukası nedir ve nasıl işleyecek?

Pakistan’daki barış görüşmelerinin "İran’ın nükleer emellerinden vazgeçmemesi" gerekçesiyle başarısız olması, Hürmüz’de savaş tamtamlarını yeniden çaldırdı. Trump’ın pazar sabahı verdiği talimatın ardından CENTCOM, operasyonun bu akşam 17:00’de başlayacağını duyurdu. Operasyonun en dikkat çekici noktası ise 'seçici' olması. ABD, İran dışındaki limanlara giden gemilere 'şimdilik' izin verileceğini belirtirken, İran limanlarına yönelik trafiği, geminin hangi ülkeye ait olduğuna bakmaksızın tamamen keseceğini ilan etti.

NATO VE İNGİLTERE DE SAHADA: MAYIN TEMİZLİĞİ BAŞLIYOR

Trump, sadece gemileri durdurmakla kalmıyor; Boğaz'ı yeniden trafiğe açmak için NATO ve İngiltere ile büyük bir koalisyon kuruyor. İngiltere Başbakanı Keir Starmer’ın 'mayın avlama sistemlerinin' zaten bölgede olduğunu doğrulaması, operasyonun çok uluslu bir boyut kazanacağını gösteriyor. İngiltere’nin "Boğaz ücrete tabi tutulamaz" çıkışı, İran’ın daha önce gündeme getirdiği 'geçiş ücreti' planına bir misilleme niteliği taşırken; Fransa ve diğer ortakların da seyrüsefer özgürlüğünü korumak adına geniş bir koalisyon için kolları sıvadığı belirtiliyor.

ABD Deniz Kuvvetleri’nin rehberine göre abluka; düşman limanlarına her türlü gemi ve hava aracının giriş-çıkışını askeri güçle engellemek demek. Ancak burada çok ince bir çizgi var: Uluslararası hukuk uzmanları, mevcut bir ateşkes sürerken uygulanan bu tür bir askeri ablukanın hem deniz hukukuna aykırı olabileceğini hem de ateşkesin 'fiilen bozulması' anlamına gelebileceğini vurguluyor. Yani bu hamle, teknik olarak bir 'savaş ilanı' sayılabilir.

Ablukanın başlamasıyla birlikte Hürmüz Boğazı'nda 'denetim istasyonları' kurulması bekleniyor. ABD ve müttefik donanmaları, boğaz girişinde gemileri durdurup varış limanlarını kontrol edecek. Eğer bir geminin rotası İran limanıysa, geminin geri dönmesi istenecek; direniş gösterilmesi durumunda ise askeri müdahale yetkisi kullanılacak. Yatırımcılar ve denizcilik şirketleri için en büyük risk, bu 'seçici' ablukanın yanlış anlaşılmalar veya kazara çatışmalarla boğazın tamamının kapanmasına yol açması. Bugün saat 17:00’den itibaren bölgedeki navlun fiyatlarının ve sigorta maliyetlerinin (war risk premium) kontrolsüz bir şekilde yükselmesi bekleniyor; bu da küresel yaşam maliyetine doğrudan yeni bir zam dalgası olarak yansıyabilir.