BM’den korkutan İran savaşı raporu: 30 milyon insan yoksulluk sınırının altına düşecek…

BM Kalkınma Programı (UNDP) Başkanı Alexander De Croo, yaptığı açıklamada, küresel gübre arzının üçte birinin geçiş noktası olan Hürmüz Boğazı’ndaki blokajın, hasat gelirlerini ve gıda fiyatlarını geri dönülemez bir noktaya taşıdığını ifade etti. Savaşın küresel ekonomik çıktıdan yaklaşık yüzde 0,8’lik bir dilimi şimdiden yok ettiğine dikkat çeken De Croo, Sudan, Gazze ve Ukrayna’daki artan ihtiyaçlara rağmen kaynakların tükenmesi nedeniyle birçok muhtaca "yardım edemeyeceğiz" demek zorunda kalacaklarını belirtti. Dünya Bankası ve IMF’nin de desteklediği rapor; krizin etkilerinin çatışmalar dursa dahi yıllarca hissedileceğini ve milyonlarca aileyi yeniden yoksulluk sarmalına hapsedeceğini ortaya koyuyor.

Küresel tarım sektörü için Hürmüz Boğazı sadece bir petrol rotası değil, aynı zamanda azotlu ve fosfatlı gübrelerin dünyaya dağıldığı ana damardır. Dünyada kullanılan gübrenin %33’ü bu bölgeden sevk ediliyor. Boğazın kargo gemilerine kapatılması, hammaddeye erişimi engellediği için çiftçilerin gübre kullanımını %40 oranında azaltmasına neden oldu. Bu durum, topraktan alınan verimin doğrudan düşmesi ve önümüzdeki sezon hasat miktarının (rekolte) dünya genelinde %15-20 oranında azalması anlamına geliyor. Teknik olarak "gıda arzı şoku" olarak tanımlanan bu süreç, market raflarındaki fiyatların yerel üretim olsa dahi küresel maliyetler nedeniyle yükselmesini tetikliyor.

YARDIM BÜTÇELERİNDE "ÖNCELİKLENDİRME" ÇIKMAZI

De Croo’nun "Bazı insanlara yardım edemeyeceğiz" çıkışı, uluslararası yardım kuruluşlarının karşı karşıya kaldığı finansal darboğazın en somut ifadesidir. Lojistik maliyetlerin yakıt kriziyle birlikte %30 artması, aynı bütçeyle daha az insana gıda ulaştırılmasına neden oluyor. BM verilerine göre, 2026 yılı için ayrılan insani yardım fonlarının %60’ı halihazırda tüketilmek üzere. Bu durum; Sudan’daki kıtlık, Ukrayna’daki altyapı çöküşü ve Gazze’deki insani felaket arasında "ölümcül bir seçim" yapılmasını zorunlu kılıyor.

Modern tarımda kullanılan azotlu gübrelerin üretim maliyetinin yaklaşık %80'ini doğal gaz oluşturur. İran savaşı nedeniyle doğal gaz fiyatlarındaki her %10'luk artış, gübre fiyatlarına yaklaşık %12'lik bir zam olarak yansır. Bu durum, doğal gaz ve petrol zengini olan Hürmüz havzasındaki her askeri hareketliliğin, dünyanın diğer ucundaki bir çiftçinin ekim maliyetini doğrudan etkilediğini kanıtlar.