ABD’de demokrasi alarmı: 50 yılın en düşük seviyesine geriledi

Stockholm merkezli hükümetler arası kuruluş International IDEA, 174 ülkeyi kapsayan ve 1975’ten bu yana demokratik performansı izleyen yıllık raporunu yayımladı. Rapora göre yargı bağımsızlığı, güvenilir seçimler, ifade ve basın özgürlüğü ile adalete erişim gibi temel demokrasi göstergelerinde küresel ölçekte ciddi gerileme yaşanıyor.

ABD’DEKİ GERİLEME DİKKAT ÇEKTİ

Raporda ABD’deki bozulmanın özellikle belirgin hale geldiği vurgulandı. International IDEA, Donald Trump’ın başkanlığının başlamasının ardından yürütme organındaki gücün hızla merkezileştirildiğini ve bunun demokratik kurumlar üzerindeki baskıyı artırdığını belirtti.

Kuruluş, Trump yönetiminin politikalarının hukukun üstünlüğünü zayıflattığını, uzun süredir devam eden ittifakları ve çok taraflı iş birliğini de sınadığını değerlendirdi.

ABD 2021’DE “GERİLEYEN DEMOKRASİLER” LİSTESİNE GİRMİŞTİ

International IDEA, ABD’yi 2021 yılında ilk kez “gerileyen demokrasiler” listesine dahil etmişti. Kuruluş o dönemde ABD’de 2019’dan itibaren belirgin bir demokratik bozulma görüldüğüne dikkat çekmişti.

Benzer bir değerlendirme Mart 2026’da V-Dem Enstitüsü tarafından da yayımlandı. V-Dem, ABD’nin liberal demokrasi endeksindeki puanının bir yılda yüzde 24 düştüğünü ve ülkenin dünya sıralamasındaki yerinin 20’ncilikten 51’inciliğe gerilediğini açıkladı.

“BU SALGININ SIFIR NUMARALI HASTASI”

International IDEA Genel Sekreteri Kevin Casas-Zamora, ABD’deki gelişmelerin başka ülkelere de yayılan bir etki oluşturduğunu savundu.

Casas-Zamora, seçimlerin meşruiyetine yönelik inkârcılığın dünya genelinde yayılmasına dikkat çekerek, “Bu salgının sıfır numaralı hastası Beyaz Saray’ın şu anki sakini” ifadelerini kullandı.

Bu sözler, raporda yer alan ABD değerlendirmesinin en dikkat çeken ifadelerinden biri oldu.

DÜNYADA 11 YILLIK DEMOKRASİ GERİLEMESİ

Rapora göre 2025 yılı, demokratik açıdan gerileyen ülkelerin sayısının demokratik ilerleme kaydeden ülkelerden fazla olduğu üst üste 11’inci yıl oldu. International IDEA, bunun kuruluşun kayıtlarında görülen en uzun kesintisiz gerileme dönemi olduğunu belirtti.

Küresel ölçekte en zayıf alan ise hukukun üstünlüğü olarak belirlendi. Değerlendirilen ülkelerin yüzde 41’ine denk gelen 71 ülke bu alanda düşük performans gösterirken, 29 ülkede hızlı bir kötüleşme tespit edildi.

“DEMOKRASİ ZAYIFLADIKÇA ÇATIŞMA RİSKİ ARTIYOR”

Casas-Zamora, demokratik kurumların zayıflaması ile güvenlik sorunları arasındaki ilişkiye de dikkat çekti. Ona göre demokrasinin kalitesindeki gerileme ile çatışmaların artması arasında daha güçlü bir bağ kurulması gerekiyor.

Uppsala Çatışma Veri Programı’nın verileri de 2025’in 1946’ya kadar uzanan veri setinde en fazla silahlı çatışmanın yaşandığı yıl olduğunu gösteriyor.

RAPORDA OLUMLU GELİŞMELER DE YER ALDI

International IDEA raporu tamamen olumsuz bir tablo çizmiyor. Avustralya’da sivil toplum kuruluşlarının bazı politika süreçlerine daha fazla dahil edilmesi ve Suriye’de Beşar Esad yönetiminin devrilmesi olumlu gelişmeler arasında gösterildi.

Bangladeş, Nepal ve Sri Lanka’da gençlerin öncülük ettiği protestoların uzun süredir görevde bulunan liderleri iktidardan uzaklaştırdığı ancak siyasi değişimin kalıcı ve kapsamlı demokratik reformlara dönüşmesinin zaman aldığı belirtildi.