ABD ve İran arasında gizli müzakere dosyası: Şartlı ateşkes hakkında neler biliniyor?

Savaşın ilk günlerinde rejim değişikliği ve nükleer programın tamamen sonlandırılması gibi sert şartlar öne süren ABD Başkanı Donald Trump, bugün çok farklı bir noktada duruyor. İran’ın Tasnim üzerinden sızdırdığı 10 maddelik plan, uranyum zenginleştirme hakkının tanınması, yaptırımların tamamen kaldırılması ve hatta savaş tazminatı ödenmesi gibi Washington için 'yutulması zor' şartlar içeriyor.

Trump’ın bu metni müzakereler için bir temel olarak kabul etmesi, Tahran’ın masaya askeri ve diplomatik olarak ne kadar dirençli oturduğunun en net kanıtı. İran tarafı, Hint Okyanusu’ndan yaptığı açıklamalarda savaşın bitiş şartlarını kendilerinin belirleyeceğini açıkça ilan ederken, Trump’ın "İran artık yeter dedi" şeklindeki iyimser paylaşımları ABD kamuoyundaki savaş yorgunluğunu yatıştırma çabası olarak görülüyor.

HÜRMÜZ BOĞAZI’NDA '2 MİLYON DOLARLIK' YENİ DENKLEM

Ateşkesin en tartışmalı ve ekonomik açıdan sarsıcı unsuru, Hürmüz Boğazı’ndaki geçiş rejimi üzerine odaklanıyor. İranlı yetkililerin, boğazdan geçen her gemiden araç başına 2 milyon dolara kadar geçiş ücreti alma niyetleri, uluslararası denizcilik hukukunu temelinden sarsacak bir hamle olabilir. Normal şartlarda doğal su yollarından böyle bir ücret alınması yasakken ve Türkiye’nin boğazlarından alınan hizmet bedelleri 4 bin 500 dolar seviyesindeyken, İran’ın talep ettiği bu rakam, küresel ticaretin yeni haraç sistemi olarak nitelendiriliyor. Bu durum, savaş öncesi açık olan boğaz trafiğinin, barış sonrasında çok daha maliyetli ve İran kontrolünde bir yapıya bürünebileceğini gösteriyor.

Trump’ın masaya oturmasındaki asıl itici güç, cephedeki durumlardan ziyade ABD içindeki ekonomik ve siyasi tablo. Kasım ayında yapılacak ara seçimler öncesinde benzin fiyatlarının 4 doların üzerine çıkması ve Amerikan halkının %60’ının bu savaşı onaylamaması, Trump’ı onurlu bir çıkış aramaya itti. Demokratların Kongre’de çoğunluğu ele geçirmesi durumunda görevden azledilme endişesi taşıyan Trump, "Orta Doğu’nun altın çağı" söylemiyle süreci de bir 'başarı hikayesine dönüştürmeye çalışıyor.