36 yıllık sır perdesi aralandı! 60 bin kişinin adı gizli arşivden çıktı

Macaristan’da geçmişin karanlık sayfalarını aydınlatacak tarihi bir adım atıldı. Komünist yönetim döneminde vatandaşları izlemek amacıyla kullanılan gizli polis teşkilatının on binlerce belgesi, 4 Kasım’da çevrimiçi erişime açıldı. Yaklaşık 60 bin kişinin ismini içeren arşiv, ülkede yıllardır tartışılan geçmişle yüzleşme sürecini yeniden gündeme taşıdı.

36 YIL SONRA GİZLİ ARŞİV AÇILDI

Macaristan Başbakanı Peter Magyar’ın seçim vaatleri arasında bulunan düzenlemeyle, daha önce yalnızca araştırmacıların ve belirli koşulları sağlayan kişilerin inceleyebildiği belgelere herkesin erişebilmesi sağlandı.

Budapeşte’deki devlet güvenlik arşivlerinde açıklama yapan Magyar, belgelerin kamuoyuyla paylaşılmasını tarihi bir adım olarak nitelendirdi. Yaklaşık 60 bin kişinin adının yer aldığı arşivin genişletilmesi ve yeni belgelerin Şubat 2027’ye kadar sisteme yüklenmesi planlanıyor.

Yetkililer, erişime açılan kayıtların eski devlet güvenlik teşkilatına ait bütün belgeleri kapsamadığını belirtti. Arşivlerin önemli bir bölümü, 1956 yılında Sovyetler Birliği’nin etkisine karşı başlayan Macaristan Ayaklanması sırasında yok edildi.

Bunun yanı sıra 1988-1989 yıllarında, komünist yönetimin sona erdiği dönemde de çok sayıda belge imha edildi veya kayboldu. Bu nedenle yayımlanan dosyaların geçmişte görev yapan bütün muhbirleri ortaya çıkarması beklenmiyor.

GİZLİ MUHBİR AĞI NASIL ÇALIŞIYORDU?

Soğuk Savaş döneminde Macaristan’da devlet güvenlik birimleri, toplumun farklı kesimlerinden oluşturulan muhbir ağları aracılığıyla bilgi topluyordu.

Bazı kişiler tehdit ve şantaj yoluyla muhbirliğe zorlanırken, bazıları çeşitli ayrıcalıklar ve ödüller karşılığında güvenlik birimleriyle işbirliği yapıyordu. Muhbirler; çalışma arkadaşları, komşuları ve yakın çevreleri hakkında devlet kurumlarına bilgi aktarıyordu.

Eski Macaristan Başbakanı Viktor Orban da arşivlerin açılmasından bir gün önce komünist döneme ilişkin dikkat çekici açıklamalarda bulundu.