2 milyar yıllık gizem yeniden gündemde: Dünya'nın geçmişine ilişkin teori sorgulanıyor

Dünya'nın yaklaşık 2 milyar yıl önce geçirdiği büyük kimyasal dönüşüme ilişkin bilimsel anlayış yeniden tartışmaya açıldı. California Teknoloji Enstitüsü (Caltech) öncülüğündeki uluslararası araştırma ekibi, Rusya'nın Karelya bölgesindeki Zaonega Formasyonu'ndan alınan kayaç örneklerini inceleyerek uzun süredir küresel bir olayın kanıtı olarak değerlendirilen karbon izotopu sinyalini araştırdı.

Araştırmacılar, kayaçların mikroskobik gözeneklerinde hapsolmuş gazları analiz etti. Elde edilen bulgular, söz konusu kimyasal izlerin birkaç yüz kilometrekarelik bir denizel tortul havzada meydana gelen yerel jeolojik süreçlerle açıklanabileceğine işaret etti.

KÜRESEL DEĞİŞİMİN İZİ OLARAK YORUMLANIYORDU

Yaklaşık 2,5 milyar ila 2 milyar yıl önce atmosferde oksijen miktarının artması, Dünya'nın yüzeyindeki en büyük kimyasal dönüşümlerden biri olarak kabul ediliyor. Bu dönemde kayaçlarda bulunan karbon izotopu anomalileri, uzun süredir gezegen genelindeki karbon döngüsünde büyük bir değişimin göstergesi olarak yorumlanıyordu.

Karelya'daki Zaonega Formasyonu ile Gabon'daki Francevillian Havzası'nda bulunan benzer izler, “Shunga-Francevillian olayı” olarak bilinen dönemin küresel ölçekteki değişimlerle bağlantılı olduğuna dair kanıtlardan biri olarak kullanılmıştı. Yeni çalışma ise özellikle Karelya'daki kayıtların farklı bir mekanizmayla açıklanabileceğini öne sürüyor.

MAGMA KAYAÇLARI ISITMIŞ OLABİLİR

Araştırmacıların önerdiği modele göre, geçmişte deniz tabanının altında bulunan organik madde bakımından zengin tortulların arasına magma sokuldu.

Magma hareketinin oluşturduğu yüksek sıcaklık, tortullardaki organik maddelerin parçalanarak metan ve propan gibi hidrokarbonlar oluşturmasına yol açmış olabilir. Bu gazlar daha sonra deniz tabanına doğru yükselerek metan tüketen mikroorganizmalar tarafından kullanılmış ve hafif karbon izotopu taşıyan biyokütlelerin oluşmasına katkıda bulunmuş olabilir.

Araştırmacılar, magma yakınında yaklaşık 350 dereceye ulaşan sıcaklıklar ile eski deniz tabanındaki asfalt oluşumunun bulunduğu bölgede yaklaşık 72 derecelik sıcaklıklar tespit etti. Bu sıcaklık farkı, önerilen jeolojik sürecin destekleyici kanıtlarından biri olarak değerlendirildi.

YENİ ÇALIŞMA ESKİ TEORİYİ TAMAMEN ÇÜRÜTMÜYOR

Araştırma ekibi, diğer süreçlerin katkısını tamamen dışlayamadığını da belirtiyor. Bununla birlikte elde edilen veriler, Zaonega Formasyonu'ndaki karbon izotopu anomalisinin ağırlıklı olarak küresel bir değişimden ziyade yerel bir jeolojik süreç tarafından oluşturulduğunu destekliyor. Bu nedenle araştırmanın sonucu, yaklaşık 2 milyar yıl önce Dünya'nın hiçbir küresel değişim yaşamadığını göstermiyor. Çalışma daha çok, bu döneme ait önemli kanıtlardan birinin daha önce düşünüldüğü gibi küresel bir olayın doğrudan göstergesi olmayabileceğini ortaya koyuyor.

Bilim insanları teoriyi test etmek için Gabon'daki Francevillian Havzası'ndan çıkarılan kayaç örneklerini de incelemeyi planlıyor. Buradaki kayaçlarda da benzer karbon izotopu anomalileri bulunuyor.

Araştırmacılar, Rusya'da önerilen yerel jeolojik ve biyolojik mekanizmaların Gabon'daki kayıtları da açıklayıp açıklayamadığını karşılaştıracak. Bu incelemenin sonuçları, “Shunga-Francevillian olayı”nın gerçekten küresel ölçekte değerlendirilip değerlendirilemeyeceği konusunda yeni veriler sağlayabilir.